ایجاد تمبر دولتی ( مالیه) در ایران که از اقدامات مهم امین الدوله و در حقیقت ایجاد این شغل یک نوع خدمت به ملت و دولت ایران بود که راه تقلبات را مسدود میکرد و دخل بی سر و صدائی برای دولت داشت .
میرزا علی خان امین الدوله وزیر پستخانه در سال 1262 هجری شمسی تمبر دولتی و ثبت را ایجاد کرد و اعلام نمود هر کس سند و نوشته خود را مینویسد جهت محفوظ نمودن باید آنرا ثبت کند و با تمبر مخصوص ممهور کند و ثبت آنرا روسای ثبت و تمبر بر عهده دارند تا بعد از این کسی نتواند ملک و مال دیگری را به حکمهای مجعول و خلاف ببرد. تا قبل از آن سندهای ازدواج و طلاق و تولد و غیره و یا حتی شناسنامه و گذرنامه توسط روحانیون محلی و یا مسئولین محلی نوشته میشد و امکان تقلب و دست اندازی بر آنها بسیار زیاد بود و مشگلات فراوانی را برای مردم و دعاوی آنها و هم دولت بوجود می آورد .
متن حکم اعلان اداره ثبت و تمبر دولتی
از دایره ثبت و تمبر دولتی که محض امنیت و اعتبار معاملات حسبالامر قدرقدر اعلیحضرت اقدس همایون خلدالله ملکه و سلطانه برقرار شده است ، به عموم اهالی ممالک محروسه ایران اطلاع داده میشود که بعد از این تمام اسناد معاملات از نقدی و جنسی ، ملکی و تجارتی و کلیه نوشتجات از عرایض و احگام تا قبوضات و بروات بیجک و فته گمرک و سند خرید و فروش و بارنامه جات مکاریان و طلاق و ازدواج و تولد و غیره و غیره ، موافق قانون مخصوص باید به مهر و تمبر و ثبت دفاتر دولتی اداره مذکوره برسد . محض بصیرت و آگاهی عامه اهالی مملکت مجملا حقوق ثبت و تمبر دولتی که به مصارف حفظ امنیت و صحت معاملات عمومی و مخارجی که دولت برای ملزومات و مامورین اداره متحمل است میرسد از این قرار است :
عرایض تظلمات مختلفه
عرایض حال متعلق به دعاوی ملکی و نقدی
مفاصا و ترک دعوا
بارنامه مکاری
استشهاد
قبوضات
فته گمرک
صورت خرید و فروش
سواد که از دفتر ثبت اداره دولتی داده شود
مطلق سواد سندی که با اصاله مقابله شود
سر خط نوکر و خادمه و دایه
بروات نقدی و جنسی حکومتی که از ده تومان بیشتر باشد
بیجک و حواله بی مدتی که در شهر معمول است
حق رویت تذکره به توسط قنسولگری ها در خارجه
تذکره رعیتی برای متوقفین خارجه
تذکره رعیتی در داخله
تذکره مسافرین خارجه
وصیت نامه
وکالت نامه
احکام
قباله نکاح
طلاق نامه
اسنادی که از قرار تومانی 5 دینار حقوق ثبت را ادا میکند:
سندات میراث و صداق ، قباله املاک و عبید ، رهن بیع شرط ، تقسیم نامه ، قرارنامه بنائی و غیره ، اسناد شراکت ، مقاطعه نامه ، سند اجارات ، حجت و تمسک ، بیجک از شهری به شهری یا از مملکتی به مملکتی.
چون بر حسب احکام علیه دولتی ، پس از وضع این قانون ، اسناد و نوشتجاتی که به تمبر و ثبت دولتی نرسیده باشد در هیچ یک از ادارات قبول نمیشود ، برای اطلاع خاطر عامه خلق ، اعلان میشود معاملات و اسناد خود را دچار زیان ننموده و معتر نمایند.
دفتر خانه ثبت و مهر دولتی در عموم ولایات ممالک محروسه ایران عجالتا در پست خانه های ولایات خواهد بود.
بمدت حدود 1 ماه از تمبرهای مالیه استفاده شد که کسانی که منافع خود را در خطر میدیند و مغرضین دفترش را برچیدند . ولی بعدها دوباره با مشکلاتی که بوجود آمد اقدام به استفاده از تمبرهای دولتی نمودند و سالها بعد سری های جدیدتری هم منتشر شد . در زمان حال نیز تمبرهای مالیه یا دولتی استفاده میشود مانند تمبرهای متفرقه و دادگستری با آرم الله و یا جمهوری اسلامی ایران که در زمان پهلوی دوم هم به تمبرهای دولتی سری اول و دوم با آرم شیر و خورشید معروف بود.
نمونه ای از تمبر دولتی جمهوری اسلامی
تمبرهای دولتی سری اول و دوم پهلوی
نمونه های دیگر از تمبرهای مالیه
تمبرهای دولتی زمان ناصرالدین شاه که اولین سری تمبر دولتی ایران است در سال 1262 و بدستور امین الدوله چاپ شد . تمبرها 38 قطعه با قیمتهای مختلف و مصارف متنوع چاپ شدند که بعدها بدلیل نیاز به تمبر با قیمتهای دیگر 2 سری نیز سورشارژ شدند که تعدادشان به 40 عدد رسید که سری سورشارژ فوق العاده نایاب بوده و خود تمبرهای مالیه 38 رقم هم کمیاب ولی قابل دسترسی است. صورت ریز تمبرهای مذکور عبارتند از:
بقیه در ادامه مطلب
برگرفته از سايت اخبار تمبرهای ایران و جهان stampnews
نويسنده حسين محمد حسيني
الف- (تمبرهای قرمز برای اسناد تجارتی)
1- یک شاهی تا 10 تومان
2- دو شاهی و نیم برای 10 تا 20 تومان
3- پنج شاهی برای 25 تا 50 تومان
4- ده شاهی 50 تا 100 تومان
5- یک قران 100تا 200 تومان
6- یک قران و 10 شاهی 200 تا 300 تومان
7- دو قران 300 تا 400 تومان
8- دو قران و 10 شاهی 400 تا 500 تومان
9- سه قران و 15 شاهی 500 تا 750 تومان
10- پنج قران 750 تا 1000 تومان
ب- ( تمبرهای آبی برای معاملات عمومی)
1- یک شاهی تا 10 تومان
2- دو شاهی و نیم برای 10 تا 20 تومان
3- پنج شاهی برای 25 تا 50 تومان
4- ده شاهی 50 تا 100 تومان
5- یک قران 100 تا 200 تومان
6- یک قران و 10 شاهی 200 تا 300 تومان
7- دو قران 300 تا 400 تومان
8- دو قران و 10 شاهی 400 تا 500 تومان
9- سه قران و 15 شاهی 500 تا 750 تومان
10- پنج قران 750 تا 1000 تومان
ج - ( تمبرهای مالیه امور جاری)
1- ده شاهی استشهاد
2- ده شاهی وکالت نامه
3- ده شاهی سواد مستندات
4- یکقران سواد مستندات
5- یکقران تولد
6- یکقران کابین نامه
7- یکقران وصیتنامه
8- دوقران متفرقه
9- سه قران متفرقه
د- ( تمبرهای مالیه امور دولتی)
1- پنج شاهی تصدیق
2- دو شاهی رسید و مفاصا
3- دو شاهی عرض حال و مدعیات
4- پنج قران حق رویت و امضای تذکره
5- سه قران تذکره مرور عمله بخارجه
6- یک تومان تذکره مرور ممالک خارجه
7- دهشاهی حمل و نقل بری (زمینی)
8- پنج شاهی حق حمل دریا
9- یک قران حق حمل دریا
در آینده نزدیک به محض کسب اطلاعات بیشتر و یا تهیه 2 عدد تمبر که بعدا سورشارژ شدند ، تصویر و مشخصات آن دو تمبر هم منتشر خواهد شد.
دكتر فريدون عبدلي فرد از روزگاري كه به دنبال تمبر ساعتها در كوچه پشت پستخانه پرسه مي زد و يا با عشق و علاقه، تمام سفرنامه هاي خارجيان را خريداري مي كرد ، اولين قدم ها را به سمت تاريخ نگاري پست ايران برداشت
|
|
او پزشك است و عاشق تمبر. وقتي درباره رياضي و هندسه حرف مي زند سر شوق مي آيد. ما درباره وضع پست و پستخانه در تهران قديم از او مي پرسيم. دكتر فريدون عبدلي فرد، از تاريخ مي گويد و شاهان و وزراء. از چاپارخانه ها و چاپارچي باشي ها و از تاريخ پست ايران. اما او نيز به مانند همه، ناگفته هايي دارد، حرف ها تمام مي شود، مي رويم سراغ آنها.
دكتر عبدلي فرد مي گويد:«روزي ده شاهي پول توجيبي مي گرفتم. حدود سال هاي ۱۳۳۰-۳۱ بود. شايد بشود گفت: همه چيز زيرسر تمبرهاي رنگ وارنگ احمد شاهي بود و چشم هاي مشتاق من و آن مغازه لوازم ورزشي كه تمبر هم مي فروخت. سكه ها را جمع مي كردم و صاحب تمبرهايي مي شدم به چه قشنگي! كه حالا داشت قديمي تر مي شد و به روزگار ناصرالدين شاه و پيش از آن مي رسيد تا اينكه يك روز رفتم ناقصي آلبوم را بگيرم. همه چيز از اينجا به صورت جدي شروع شد.
يك تمبر پنج توماني چاپ موقت تهران، قلابي از آب درآمد. مغازه دار از آلبوم من درش آورد و جلو چشمم ريزريزش كرد. گفت تقلبي است. همين. خشكم زد. چرا تقلبي است؟ چاپ بدل يعني چه؟ چاپ دوباره چيست؟ و...
البته جاي خالي آن تمبر با يك تمبر اصل پر شد، اما جواب به اين سوال ها و هزار سوال ديگر كشيد به اينكه از تمبر برسم به جست وجو و كندوكاودر تاريخ پست ايران و حتي جهان. حالا سال ۱۳۳۹ بود. در كنكور دانشكده پزشكي قبول شده بودم، درس مي خواندم و آلبوم هاي كوچك و بزرگ را با تمبرهاي مختلف پر مي كردم و هميشه در كوچه پشت پستخانه، پرسه مي زدم به دنبال تمبرهاي قديمي.
حالا ديگر ساختمان پست در ضلع جنوبي ميدان توپخانه جنب تلگرافخانه، همه آن چيزي نبود كه همه مي ديدند، آنجا ناگفته هاي بسياري داشت.»
تاريخچه تمبرپستي
«آنگونه كه پست، تاريخچه دارد، تلگراف فاقد تاريخ است. تلگراف به خاطر نياز انگليسي ها در تهران به يكباره شكل گرفت. چيزي نبود كه لااقل به صورت ديگري وجود داشته باشد. انگليسي ها به منظور كنترل امور سياسي منطقه يك خط تلگراف از جنوب به تهران كشيدند و در اول خيابان ناصريه (ناصرخسرو) ساختماني را به عنوان مركز تلگراف تعيين كردند. اين ساختمان كه بعدها تلگرافخانه ناميده شد در ضلع شمالي دارالفنون قرار داشت. چند سال پس از احداث تلگرافخانه در تهران، تمبر پستي رايج شد.» دكتر عبدلي فرد بسيار دقيق است. وقتي مي پرسيم در چه سالي بود كه تمبرپستي رايج شد، دست در اوراقش فرومي برد و دنبال تاريخ مي گردد: «در سال ۱۲۸۲ هجري قمري بود. يك هيات ايراني طي سفري به كشورهاي اروپايي، سرويس هاي پستي كشورهاي مربوط را مورد مطالعه قرار دادند تا در ايران و طهران تمبرپستي را رواج دهند. اين هيات را سرتيپ حاجي محسن خان معين الملك و مشيرالدوله و اعتمادالسلطنه همراهي مي كردند. در آنجا شخصي به نام ريستر كه از اهداف سفر اين هيات آگاه شده بود با آنان وارد مذاكره شد و قبل از آنكه مذاكره به نتيجه منجر شود، او تمبرهايي را طراحي كرد و به مقامات ايراني ارايه داد. اما اين تمبرها چندان موافق طبع آنها نيامد و طرح هاي ريستر رد شد. او اين طرح ها را مستقيما به دربار ايران فرستاد اما باز هم موفقيتي به دست نياورد. درست يكسال بعد، اين تمبرها را به عنوان اولين تمبرهاي ايراني در نمايشگاهي در سال ۱۸۶۶ م به فروش رساند.» اما همه چيز به اينجا ختم نشد. دكتر عبدلي فرد در ميان حرفهايش هرازگاهي نقب مي زند و از خاطراتش هم مي گويد. دستاورد اين هيات را مي پرسيم و او پاسخ مي دهد: «اين هيات پس از بررسي هاي فراوان با شخصي به نام آلبرت بار كه كارمند ضرابخانه پاريس بود، تماس مي گيرند و كليشه هاي تهيه شده توسط او با نمونه هاي چاپ شده از آن مورد توجه هيات قرار مي گيرد و به ايران آورده مي شود.» آلبومي كه دكتر عبدلي فرد از اولين تمبرها تهيه كرده است، جلو يش روي ميز است. همزمان تمبرها را نشان داده و ادامه مي دهد: «اين تمبرها در چهار قيمت يك شاهي، دو شاهي، چهارشاهي و هشت شاهي كه بعدها تبديل به تمبرهاي پنج شاهي شد، در ايران رواج يافت. اين تمبرها در سال ۱۲۸۳ هجري قمري به ايران آمد و تا سالها استفاده از آن تفنني بود و تنها مختص به فرنگ رفته ها و درباريان و رجال . اين درست زماني بود كه سي سالي مي شد كه در اروپا تمبر رواج داشت.»
|
|
پست جديد ايران
دكتر عبدلي فرد از امين الدوله مي گويد. از كسي كه در زمان رياست اش بر چاپارخانه ها، باعث تحول اين اداره شد و به تعبيري اولين وزير پست ايران بوده. در سال ۱۲۸۸ ميرزا علي خان امين الملك كه بعدها امين الدوله شد، رئيس اداره چاپارخانه شد. او از دست پروردگان اميركبير بود و در زمان صدارت سهپسالار بود كه به اين پست منصوب شد. در سال ۱۲۹۰ هجري قمري زماني كه ناصرالدين شاه به اروپا سفر كرد، امين الدوله نيز در اين سفر به همراه شاه بود. او در آنجا از امانوئل پادشاه اتريش خواست تا فردي با تجربه در امور پست را به همراه اين هيات به تهران بفرستد و در اينجا اتفاق مهمي در تاريخ پست ايران افتاد. شايد همه چيز بر اين بود تا «فون داگسبرگ گوستاوريدرر» كه به تهران آمد تا اوضاع چاپارخانه و پست ايران را مرتب كند، به عنوان باني پست جديد ايران شناخته شود. او در سال ۱۲۹۲ به ايران آمد. تا قبل از آن تمبرهاي تهيه شده توسط «بار» به تمبر باقري معروف بودند و بسيار پراكنده استفاده مي شدند. ريدرر با حضورش در تهران و دربار، باعث تحول شد. تمبرهاي جديدي طراحي كرد و تمام چاپارچي ها را داراي لباس متحدالشكلي كرد. او كلاس هاي بسياري تشكيل داد و به آموزش پست و امور اداري و دفتري آن پرداخت. بدين ترتيب بود كه با درايت ميرزاعلي خان امين الدوله، ايران از سيستم پستي منظمي بهره مند شد. ريدرر به مدت يكسال در ايران ماند و هنگامي كه به اروپا رفت، خدمت ديگري به ايران كرد. او در دهم شهريور ۱۲۵۶ هجري شمسي همزمان با اول سپتامبر ۱۸۷۷ ميلادي ايران را به عضويت اتحاديه پستي جهاني درآورد.
پستخانه هاي طهران
با دكتر عبدلي فرد كه متولد سنگلج است و سال ها در خيابان اميريه پرسه زده است سري به طهران قديم مي زنيم. به پستخانه هاي طهران. باز هم او سندي ديگر به رويمان مي گشايد. نقشه دارالخلافه با كاروانسراهاي بي شمارش. حتي نقشه طهران قبل از دارالخلافه. او از كاروانسراهايي مي گويد كه در ابتدا نامه هاي ديواني را تحويل آنجا مي دادند يا نامه برخي از تجار معروف را و مي گويد كه براي اولين بار در زمان امين الدوله اداره پست از دربار جدا شد و سر از ابتداي خيابان لاله زار درآورد. دروازه اي كه در ضلع شمال شرقي ميدان توپخانه قرار داشت به روي خيابان لاله زار باز مي شد. پست طهران براي اولين بار در كنار اين دروازه تاسيس شد. بعدها اين اداره به قسمت جنوبي ميدان توپخانه منتقل شد، ابتداي خيابان ناصريه (ناصرخسرو) و در كنار تلگرافخانه. تا اواخر دوره مشروطيت و حتي اوايل حكومت رضاخان، پستخانه طهران در آنجا قرار داشت. در زمان حكومت رضاخان بود كه ساختمان جديدي در خيابان سپه (امام خميني) ساخته شد. ساختمان روبه روي خيابان خيام كه تا به امروز نيز همچنان استوار و پابرجا مانده. اين ساختمان از دوره رضاشاه مركز پست ايران شد و كوچه كنار آن معروف شد به كوچه پشت پستخانه كه پاتوق تمام عاشقان تمبر بود.
سري به گذشته بزنيم
از همان روزي كه ناظم آمد و مساله رياضي را طرح كرد و او كه هنوز محاسبه حجم را در هندسه نياموخته بود، توانست آن را حل كند و اعجاب همكلاسانش را برانگيزد، از روزگاري كه به دنبال تمبر ساعتها در كوچه پشت پستخانه پرسه مي زد و يا با عشق و علاقه، تمام سفرنامه هاي خارجيان را خريداري مي كرد تا شايد ردپايي از پست و چاپارخانه ها بيابد، درست از همان روزها بود كه دكتر فريدون عبدلي فرد، اولين قدم ها را به سمت تاريخ نگاري پست ايران برداشت. او وقتي از تمبر حرف مي زند، چنان سر ذوق مي آيد كه بي اختيار لبخند به چهره ات مي نشاند. او عاشق تمبر است. اما روزهايي را هم در ذهن دارد كه به دليل مشكلات معاش مجبور به فروش بخشي از گنجينه ارزشمند شخصي خود مي شود. ابروهايش را درهم مي كشد. آهي مي كشد و... سن دواگزوپري مي گويد: «ارزش هر چيز براي وقتي است كه به پايش مي گذاريد.» دكتر فريدون عبدلي فرد، يك پزشك است. يك پزشك خوب كه متعهدانه بعد از بازنشستگي به كارش ادامه داده، اما سالهاست كه تمبر، پست و ارتباط انسان ها برايش دغدغه بوده است. او يك عاشق است...
برگرفته از روزنامه همشهري
| چندين تمبر يادبود كشور در سايت جهاني تمبر لندن قرار گرفت |
|
برگرفته از سايت روزنامه جمهوري اسلامي |
تمبر و تمبر شناسي عل اكبر علائي عضو انجمن تمبر شناسي ايران و لندن مقدمه – مقاله ذيل بما كمك خواهد كرد كه تاريخچه پيدايش و اقسام تمبر پست و علل اختراع و جمعآوري آن و مخصوصاً تعداد و انواع و اقسام تمبرهاي پستي ايران را از بدو انتشار تا امروز و همچنين اولين تاريخ بكار بردن تمبر را در دنيا و ايران مورد بررسي قرار دهيم. تاريخچه پيدايش تمبر – اولين باري كه تمبر پست بكار برده شد در سال 1840 ميلادي بود. در اين سال بود كه يك نفر مامور پست از اهالي انگلستان به اداره پست انگلستان مراجعه كرده و درباره چاپ و بكار بردن تمبر پست پيشنهادي داد، پيشنهاد او بعلت تسهيل كارهاي پستي مورد قبول واقع گرديد. چه تا آن تاريخ مامورين پست و موزعين نامهها با اشكالات زيادي مواجه بودند زيرا كساني كه نامههائي برايشان ميرسيد براي شانه خالي كردن از پرداخت اجرت پستي به وسايل گوناگوني متوسل میشدند و در نتيجه گاهگاهي حتي مامورين پست مجبور میشدند نامههاي ارسالي را در نتيجه عدم دريافت حقالزحمه به فرستندگان آنها برگردانند. ناگفته نماند كه تا قبل از انتشار تمبر پست حقالزحمهها بر حسب طول راه گرفته میشد. در سال 1840 يكي از وزراي كابينه انگلستان موسوم به سرراولندهيل طرح پيشنهادي مامورين پست را داير بر بكار بردن تمبر پست بصورت لايحهاي به پارلمان انگلستان برد و براي اولين بار نمونه بسيار كوچكي از تمبر را كه هر فرستنده نامه میبايست از پست خريداري كند و در پشت پاكتنامه خود بچسباند به نمايندگان ارائه داد اين طرح تصويب شد و اولين تمبر منتشر شد. بهاي اين تمبر يك پنس بود و روي آن عكس ملكه ويكتوريا گراور شده بود كه نمونههاي كمياب و گران قيمت آن اكنون موجود و در ميان تمبربازان به پني بلاك 1 معروف است. (شكل 1). اكثر كشورهاي جهان مخصوصاً ممالك اروپائي از اين ابتكار و اختراع كه تسهيلات زيادي در امور پستي فراهم كرده بود استقبال زيادي كردند و ايران نيز كه خود زماني موسس پست (چاپارخانه) در دنيا بود 19 سال بعد از ساير كشورها در سال 1247 شمسي به چاپ و انتشار تمبر مبادرت ورزيد.
الف – تمبر قيمتي چه نوع تمبري است – در گرانبها شدن تمبرها هميشه دو عامل مهم و اساسي در كار بوده است يكي كمياب بودن و ديگري سالم بودن آن (ناسالم بودن تمبر بنايابي آن كمك میكند) تمبر اگر بشكند يا پاره شود و در صورت دندانهدار بودن اگر يكي از دندانههايش كنده شود سالم نيست و فاقد همه گونه ارزش است. در ناياب شدن تمبر كم چاپ شدن آن نيز موثر است در ضمن هر چه تعداد تمبرهاي يك سري تمبر بيشتر باشد ارزش آن سري بيشتر است زيرا [18] جمعآوري و تكميل اين نوع سريها بمراتب مشكلتر از جمعآوري تمبرهاي شورت سري (Short = كوتاه) خواهد بود. ب – اقسام تمبر از نظر دندانه: 1 – تمبرهاي بيدندانه – چنانكه از اسمشان پيداست اين نوع تمبرها فاقد دندانه ميباشند و برش آنها بوسيله قيچي انجام مييابد و انتشار اين گونه تمبرها ديگر متروك شده است در ايران نيز اولين بار در سال 1280 مبادرت بچاپ تمبرهاي بيدندانه شد (تمبريك) اين تمبرها چاپ تهران (حروف بزرگ) و داراي مهر شير و خورشيد برنگ قرمز میباشد. البته اگر بلوك را كه عبارت از تمبرهاي چهارتايي بهم چسبيده است و بوسيله قيچي بريده ميشود(شكل 3) جزو تمبرهاي بيدندانه به حساب بياوريم اولين سري تمبرهاي بيدندانه در ايران همان تمبرهاي [19] معروف باقري خواهد بود كه بشرح آن خواهيم پرداخت ناگفته نماند قبل از اينها سريهاي بيدندانه ريستر چاپ شد كه در پست بكار نرفت و جزو تمبرهاي غير رسمي محسوب می شوند (تمبردو). 2 – تمبرهاي دندانهدار – تمبرهايي كه كنارههاي آنها سوراخ شده باشند بتمبرهاي دندانهدار معروفند و منظور از سوراخ كردن و تعبيه دندانهها فراهم نمودن تسهيلاتي در جدا كردن آن از ورقهاي بزرگ تمبري است كه پنجاه عددي يا صد عددي می باشد. ايجاد اين سوراخها براي تشخيص دادن تمبرهاي تقلبي از تمبرهاي اصلي بسيارلازم و مفيد ميباشد بطويكه در كاتالوگهاي تمبر تعداد دندانهها را ذكر ميكنند. براي تعداد دندانههاي يك تمبر واحدي است كه عبارت از تعداد سوراخهاي در هر دو سانتيمتر كناره تمبر است و اگر گفت شود تمبري داراي دوازده دندانه مقصود اين است كه يكي از ابعاد آن تمبر داراي 12 دندانه است بلكه منظور اين ميباشد كه در هر سانتيمتر تمبر 6 دندانه بكار رفته است براي اندازهگيري و شمارش دندانه تمبرها از دستگاهي بنام (ادونومتر – شكل 4) يا دندانه سنج استفاده ميكنند، ادونومتر ورقه كاغذي يا مقوايي است كه در روي آن گرافيكي چاپ شده و تعداد دندانهها را با قرار دادن تمبر در روي ان اندازه ميگيرند. تمبرهاي ايران عموماً 11 دندانه است ولي دندانه تمبرهاي جهان بين 7 و 17 ميباشد در كاتالوگهاي تمبرشناسي به سه طريق تعداد دندانهها را نشان ميدهند: 1 – اگر تمام ابعاد تعداد مساوي دندانه داشته باشد دندانه را در مقابل تاريخ انتشار تمبر مينويسند. مثال، دي 1333 بمناسبت چهارمين كنگره جهاني جنگلباني دندانه 11. 2 – اگر دندانههاي بعد افقي و بعد عمودي با هم برابر نباشند تعداد دندانهها را به حالت ضربدر مينويسند. مثال، جشن هزاره سينا (سري1) دندانه (افقي) 5ر12 * (عمودي) 13. 3 – اگر دندانههاي تمبرهاي يك سري مختلف باشند در مقابل قيمت هر يك از تمبرهاي سري يكي از دو روش فوق را بكار ميبرند. ج – فيليگران 2- منظور از فيليگران مارك و علامتي است كه در متن اصلي تمبر (در خمير كاغذ) وجود دارد. و اگر تمبر را در مقابل منبع پرنوري بگيريم فيليگران را خواهيم ديد ولي ممكن است گاهي تمبرهايي يافت شوند كه با نگاه كردن فيليگران آن ديده نشود در نتيجه براي پي بردن بوجود فيليگران از بنزين استفاده ميكنيم. بدين معني كه تمبر را روي يك سطح [20] مشگي طوري قرار دهيم كه پشت تمبر رو به هوا باشد و بعد بر روي تمبر چند قطره بنزين ميريزيم تا فيليگران آشكار شود. ولي اكثر تمبرهايي كه اخيراً چاپ ميشود هر گاه بنزين بر رويشان ريخته شود نقش تمبر بعلت داشتن رنگهاي نامرغروب آشكار ميشود (بديهي است فيليگران نيز ظاهر ميشود) ولي راه صحيح تررؤيت فيليگران استفاده از دستگاه فيليگران سنج (فيليگرانومتر) ميباشد. فيليگرانومتر دستگاهي است كه با قرار دادن تمبر در آن فيليگران آشكار ميشود. در كاتالوگهاي تمبر نقشهاي نيز از فيليگران كنار تمبر رسم ميكنند. اگر در يك كاتالوگ از فيليگران تمبر سخن بميان نيايد دليل اينست كه تمبر فاقد فيليگران است. البته داشتن فيليگران نير بر ارزش تمبر ميافزايد چه در اينصورت است كه تقلب تمبر غير ممكن ميگردد متاسفانه تمبرهاي گرانقيمت و قديمي ايران به علت نداشتن فيليگران بعلت سادگي زود مورد تقلب قرار گرفته ارزش بينالمللي خود را از دست ميدهد. در تاريخ انتشار تمبر كشور ما استعمال فيليگران براي اولين بار در سري تمبر تاجگذاري احمدشاه است (تمبر3) كه فيليگران آن يك شير است و بفيليگران شماره يك معروف است. از آن تاريخ تا 14 مرداد 1334 باز در تمبرهاي ايران فيليگران ديده نشد تا اينكه در اين سال در سري تمبر پنجاهمين سال مشروطيت فيليگران ديگري كه معروف به فيليگران شماره 2 است بكار بردند. اين فيليگران نيز در متن کاغذ تمبرهای ايران تا تاريخ 26مهر 1336 چاپ شد تا اينکه در اين تاريخ فيليگران ديگري در سري يادگاري فيصل بكار برده شد كه بفيليگران شماره 3 معروف است تمبرهاي ممالك مختلف جهان اكثراً داراي فيليگران است و در اغلب نوع فيليگران نماينده طرز حكومت مملكت نيز ميباشد. براي مثال از دولتهاي مستعمره انگلستان نام ميبريم كه فيليگران اين تمبرها علامت تاج است كه در تمبر مملكت انگلستان مشاهده ميشود. تمبرهاي آلمان نازي داراي صليب شکسته است. گاهگاهی نيز اتفاق می افتد که دو يا چند کشور دارا ی يک فيليگران مشترك باشند و يكي از اين موارد در تمبرهاي دولتهاي هند و افغانستان كه داراي فيليگران ستاره پنجپر است، بچشم ميخورد.
تمبرهاي عادي كه براي مصرف پاكات پستي بكار مي برند و اغلب به لانگ سري ((long) سريهاي طويل) معروفند. در ايران طويلترين سري تمبرهاي عادي سري تصوير احمدشاه [21] است كه بيست عدد مي باشد و از يك شاهي شروع شده و به 30 قرآن ختم مي شود اين سري در تاريخ 1289 شمسي چاپ شده است.(تمبر4). 2 – تمبرهاي يادگاري كه اغلب شورت سري مي باشند بيشتر به منظور تجليل و بزرگداشت از يك واقعه تاريخي چاپ مي شود. چاپ اينگونه تمبرها از سال 1892 معمول گرديد. در اين سال بود كه اكثر دول آمريكاي شمالي بمناسبت چهارصدمين سال كشف آمريكا تمبر يادگاري چاپ كردند. در ايران اولين بار در سال 1293 شمسي بمناسبت تاجگذاري احمدشاه يك سري 17 عددي كه از يكشاهي شروع شده و به پنج تومان ختم مي شود چاپ شد. اين سري تمبر در نوع خود بسيار عالي چاپ شده است و از بهترين سري تمبرهاي ايران از لحاظ نقش مي باشد و در دو قسمت دور طلا و دور نقره چاپ شده است و داراي فيليگران نيز مي باشد (تمبر3). 3 – تمبرهاي خيريه – بعضي از دولتها تمبرهايي منتشر ميكنند كه عنوان تمبر خيريه دارد و بهاي حاصل از فروش آن بنفع امور خيريه است از نمونه اين تمبرها، تمبرهاي صليب سرخ فرانسه است. براي آشنايي بيشتر بشرح يك نمونه از تمبرهاي صليب سرخ فرانسه مي پردازيم: رنگ آبي خاكستري – تابلويي كه در اين تمبر منعكس شده است توسط نقاش فرانسوي (اوژنكارير) كشيده شده و اصل تابلو متعلق به موزه «لوور» است و در زير اين تمبر كلمه مادري نوشته شده و عنوان تابلو كودك بيمار است. گراور اين تمبر از گراورساز معروف «پيل» است. نام گراورساز و نقاش در گوشههاي چپ و راست پايين تمبر ذكر گرديده است علامت صليب سرخ نيز بالاي تمبر مشاهده مي شود (تمبر5). در ايران نيز از تمبرهاي رايج خيريه تمبري وجود دارد كه در نامههاي سفارشي از آن استفاده مي كنند و ارزش آن نيم ريال است و روي آن جمله بنفع مسلولين شير و خورشيد سرخ ايران بچشم ميخورد. از اين تمبر به قيمتهاي 2 ريال و 25ر2 ريال نيز چاپ شده است (تمبرهاي 6 و7 و8). ناگفته نماند در ايران در سال 1296 شمسي اولين بار 6 عدد تمبر خيريه با مهر مصارف خيريه (تمبر9)، منتشر گرديد. و در همين سال در بعضي از شهرها نيز تمبرهاي مخصوصي جهت امور خيريه چاپ و در همان محل روي پاكتهاي پستي همراه تمبر پست الصاق شد و درآمد حاصله از فروش آن بمصرف امور خيريه رسيد. 4 – تمبرهاي لوكس عبارت از تمبرهاي يادگاري هستند كه فقط به كلكسيونرها فروخته مي شود و از اينرو درآمدهايي عايد كشور ميشود و يكي از دولتهاي منتشر كننده تمبرهاي لوكس موناكو مي باشد. اين تمبرها چندان براي فرستادن پاكتهاي پستي بكار نميرود و براي مصرف آن موعد تعيين مي شود كه بعد از آن تاريخ الصاق همان تمبرهاي پستي ممنوع است و پاكتي كه بعد از تاريخ معين داراي همان تمبر باشد بدون تمبر محسوب ميشود. [22] 5 – تمبرهاي سفارشي – تمبرهايي است كه اگر برروي پاكتي كه اگر بر روي پاكتي چسبانيده شوند مامور پست موظف است كه به محض دريافت پاكت را به مقصد رسانيده و بدست صاحب پاكت بدهد و به هيچ كس حتي همسر و فرزندان و يا شخص ديگر تحويل داده نمي شود. اين تمبرها با اينكه تسهيلاتي در كارهاي پستي فراهم مي كرد ولي آنطوريكه بايد و شايد از آن استقبال نشد بطوريكه ديگر چاپ اين گونه تمبرها متروك گرديده است و در ايران نيز از اين نوع تمبرها تاكنون چاپ نشده است. 6 – تمبرهاي كسرتمبر- اين تمبرها در اداره پست بر روي پاكتهايي كه كسر تمبر داشته چسبانيده مي شوند. اين نوع تمبرها اكثراً فاقد نقش بوده و بصورت اتيكتهايي است كه فقط در آن قيمت بچشم ميخورد. چاپ اين گونه تمبرها متروك شده و در ايران نيز تاكنون به چاپ نرسيده است. 7 – تمبرهاي محلي – اينگونه تمبرها در يك شهر يا در يك منطقه چاپ و منتشر گرديده است. 8 – تمبرهاي منتشر نشده – اينگونه تمبرها به علل مختلف سياسي و اقتصادي و علتهاي ديگر پس از چاپ مورد استفاده قرار نگرفته است. خصوصيات اين تمبرها در كاتالوگها قيد ميشود. در ايران نيز تمبرهاي غيررسمي وجود دارد كه چاپ شده ولي منتشر نشده كه بشرح آنها در قسمت تمبرهاي ايران خواهيم پرداخت. 9 – تمبرهاي سرويس داخلي عبارتست از تمبرهايي كه فقط در داخل كشور رواج دارد اين گونه تمبرها را وزارت دارايي چاپ ميكند و اغلب روي اسناد بهادار و گذرنامه و امثال آن مي چسبانند. 10 – در بعضي از كشورها سابقاً چنين مرسوم بوده كه اگر پس از آخرين موعد گشودن صندوقهاي پست نامه را به اي پست ميدادند براي اينكه نامه در همان روز با نامههاي ديگر به مقصد برسد تمبر ديگري نيز روي پاكت ميچسباندند. استعمال و چاپ اينگونه تمبرها نيز متروك گرديده است. از اينگونه تمبرها بيشتر در كانتونهاي سويس و در مناطق مختلف روسيه تزاري استفاده ميشده است و در ايران از اينگونه تمبرها تا بحال چاپ نشده است. 11 – تمبرهاي روزنامه – در موقع ورود مطبوعات رسيده از دولتهاي خارجي، از طرف اداره پست ممالك اضافه نرخي دريافت مي شد و در مقابل دريافت اين وجه اتيكتي روي مطبوعات چسبانده مي شد در ايران از اين تمبرها يكي اتيكت سفارشي جفتي است كه با مهر منطبعات بطور [23] مايل سورشارژ شده است. اين اتيكت در سال 1285 شمسي بكار ميرفت و در سال 1282 شمسي بعلت كمبود يكشاهي از طرف اداره پست دستور مصرف اتيكت سفارشي به عوض تمبر يكشاهي داده شد از اين تمبر بتعداد 4 و 5 عدد چسبيده بهم بر روي پاكتها مصرف شده است (اتيكت – تمبر شماره10). 12 – سورشارژ و مهر 3 - بعضي از تمبرها با مهرهاي مخصوصي از قبيل اسم كشور و مطالبي از قبيل در جريان گذاشته شد و امثالهم تبديل به سريهاي مخصوصي ميگردد. اين سريها اغلب در مورد تغيير رژيم بكار ميرود (تمبر 11 بدون سورشارژ و تمبر 12 با سورشارژ الجمهوريه العراقيه) در ايران نيز تمبرهاي حكومت موقت از اين نوع تمبرهاست (تمبر13). ه ـ اقسام تمبر از نظر فرم كاغذ: 1 – تمبرهاي مستطيلي كه شكل مستطيل دارند. 2 – تمبرهاي مربعي كه شكل مربع دارند(تمبر14)، در ايران تمبر مربعي فقط يك قطعه در تاريخ 29 آذر ماه 1342 شمسي به يادگار اطاق صنايع و معادن چاپ شده است. 3 – تمبرهاي مثلثي كه شكل مثلث دارند (تمبر14) در ايران تمبر مثلثي تا بحال چاپ نشده است. علاوه بر اينها تمبرهايي نيز با چاپ برجسته مشاهده شده است. گرانبهاترين تمبر جهان و ايران – چنانكه گفته شد نخستين تمبر به ارزش يك پنس از طرف دولت انگلستان (در سال 1840 ميلادي – 125 سال پيش) منتشر گرديد، اين تمبر امروزه تقريباً 000ر500ر6 فرانك ارزش دارد. يكي ديگر از گرانبهاترين تمبرهاي جهان تمبري است كه در سال 1851 ميلادي در انگلستان چاپ شده كه روي آن جمله (هاوالان پستاژ) چاپ شده و اكنون 000ر000ر6 فرنك ارزش دارد. در ايران صرفنظر از تمبرهاي ارور كه به تمبرهاي غلط معروفند و تمبرهاي مخصوص و غيرعادي ديگر گرانبهاترين تمبرهاي عادي و پستي ايران در سال 1256 شمسي منتشر شد اين تمبر شير و خورشيدي است و تحت شماره28 در كاتالوگ نام برده شده است و بيك توماني برنز معروف است. بهاي باطل شده آن 26000 ريال و بال نشده آن 000ر100 ريال ارزش دارد علت گران شدن آنرا می توان در كمبود تيراژ آن (500عدد) جستجو كرد. و – اقسام تمبر از نظر نقش – بطور كلي مي توان كليه تمبرها را از لحاظ حاشيه بدو قسمت تمبرهاي حاشيهدار و بيحاشيه تقسيم كرد. تمبرهاي بيحاشيه عبارت از تمبرهايي هستند كه در آن نقش سطح تمامي تمبر را اشغال كرده است، در ايران براي اولين بار تمبر بدون حاشيه اخيراً بمناسبت جشن مشروطيت چاپ شد(تمبر15). زيباترين تمبرهاي جهان و ايران- زيباترين تمبرهاي جهان را دولتهاي سويس و هنگري چاپ مي كنند. دولت سويس همه ساله مقادير زيادي تمبر از انواع مختلف خزندگان و ميوهها و گلها چاپ مي كند، رنگآميزي تمبرهاي هنگري از هر لحاظ دلفريب و زيبا مي باشد. از ميان تمبرهاي ايراني در سال 1309 تمبر پست هوايي ايران كه در سمت چپ آن عكس رضاشاه فقيد (تمبر17) و در سمت راست آن عقابي را در حال پرواز چاپ كردهاند برنده جايزه زيباترين تمبرهاي جهان شد. اين سري داراي 17 عدد تمبر مي باشد كه از يك شاهي شروع شده و به سه تومان ختم ميشود اين سري در چاپخانه انشاده و پسران در هارلم چاپ شده است. اكثر تمبرهاي ايران داراي عاليترين نوع تذهيب كاري است و گراورسازان مشهور ايراني در تهيه و چاپ تمبرهاي ايران همكاري ميكنند. بزرگترين و كوچكترين تمبر ايران- در ايران كوچكترين تمبرها در زمان ناصرالدين شاه در سال 1270 شمسي چاپ شد، تعداد تمبرهاي اين سري كه به سري محرابي معروف است 9 عدد ميباشد، طول تمبرها 9ر1 سانتيمتر و عرض 6ر1 سانتيمتر مي باشد، بزرگترين تمبرهاي ايران سري تدفين رضاشاه كبير است كه در سال 1329 شمسي چاپ شده و دو عدد مي باشد، عرض اين تمبرها 2ر5 سانتيمتر مي باشد. (تمبرهاي 18 و 19). [24] شرح اجمالي تمبرهاي ايران از بدو انتشار تا امروز – شرح مفصل سريهاي تمبرهاي ايران مستلزم سلسله مقالات متعددي است كه فعلاً از عهده بحث اين شماره خارج است و اگر در آينده توفيقي حاصل شد بشرح مفصل تمبرهاي ايران بصورت سلسله مقاله مبادرت خواهيم ورزيد ولي بدنيست راجعبه تمبرهاي ايران اطلاعات مختصري بصورت كلي در اختيار خوانندگان محترم قرار بدهيم. انتشار تمبر در ايران يكي از رهآوردهاي سفر ناصرالدين شاه قاجار به اروپاست. ناصرالدين شاه پس از مراجعت از اروپا به فكر انتشار تمبردر ايران افتاد وهيئتی را ازطرف دولت ايران برای تحقيق وبررسی درباره طرز چاپ و انتشار پستي عازم كشور فرانسه كرد، اين هيئت پس از مذاكره با مقامات پست و تلگراف سرانجام نمونههاي تمبري را كه باروتهيه كرده بود با خود به ايران آورد و از طرف دولت براي چاپ درباره آن تصميم قطعي اتخاذ گرديد. ديگر از تمبرهاي نمونه منتشر شد سه نمونه تمبر ريستر است كه براي مصارف دولتي بوده و منتشر نگرديد (تمبرهاي 20 و 21 و 22)، دارندگان كلكسيونها تمبرهايي را كه براي اولين بار در ايران چاپ شده (1865 ميلادي مطابق با 1285 شمسي چاپخانه بارو پاريس و طراحي ريستر) تمبر رسمي نميدانند. اين تمبرها، تمبرهاي دندانهدار بسيار ظريفي ميباشد با تصوير شير و خورشيد و ارقام فارسي كه نمونههاي دو شاهي و يكشاهي سبز رنگ آن در ايران بكار نرفته است. سومين سري تمبر ايران از دسته (ب سال 1287) بوده كه در سال 1292 تجديد چاپ شده است. در اين سال روي كليشهها تغييراتي داده و برروي كاغذ سفيد و با دندانه چاپ كردهاند اين چاپ هم داراي سري الف و ب بوده و اولين دسته را منشي حضور كه در آن وقت ملقب به امينالملك شده بود منتشر كرده است. در اين دسته ارقام فارسي نوشته شده است. اكثر مورخين عقيده دارند اين دسته در زمان مستشاري «ويه درد» مستشار پست چاپ شده است. اولين شاهي [25] كه در ايران تصوير او بر روي تمبر ديده ميشود ناصرالدين شاه است كه در سال 1293 چهارمين سري تمبر ايران با تصوير او كه از روي پردهاي اقتباس شده بود چاپ شده است (تمبر23)، در اين پرده كه بوسيله يكي از نقاشان خارجي كشيده شده عكس شير و خورشيد در زير تصوير شاه قرار گرفته است شيرها سرافكنده با شمشيرهاي نيمه خميده و رويهمرفته بسيار بدمنظره نقاشي شده است. اصل اين پرده قبلاً در منزل قدرتالسلطنه دختر ناصرالدين شاه بوده است. تعداد تمبرهاي رسمي ايران 1286 تعدادي سري تمبرهاي ايران با محاسبه سورشارژ و تغيير قيمت، 221 ميباشد. از اين تمبرها 94 عدد در زمان ناصرالدين شاه، 174 عدد در زمان مظفرالدين شاه، 62 عدد در زمان محمدعلي شاه، 197عدد در زمان احمدشاه، 244 عدد در زمان رضا شاه كبير و تعداد 508 عدد در زمان سلطنت شاهنشاهی محمد رضاشاه تا تاريخ نوشتن اين مقاله چاپ گرديده است. تعداد سريهاي يادگاري ايران 135 عدد ميباشد. سريهاي غير رسمي تمبرهاي ايران – عبارت است از تمبرهاي منتشر نشدهاي است كه شرح آن گذشت. مهمترين قسمت اين تمبرها را سري تمبرهاي انقلابي تشكيل ميدهند. اولين سري از تمبرهاي منتشر نشده يادگار پنجاهمين سال سلطنت ناصرالدين شاه است كه قيمت آن دو شاهي بوده و رنگش سبز ميباشد و نقش آن يك پاكت پستي است (تمبر 24 سال 1312 روي آن ديده ميشود). اين تمبر براي فروش آماده شده بود ولي قبل از به جريان گذاشته شدن در پست، ناصرالدين شاه به قتل رسيد و اين تمبر هرگز به جريان گذارده نشد. ديگر از تمبرهاي منتشر نشده ايران تمبرهاي محلي است كه يكي از آنها تمبري است كه در سال 1317 بوسيله پست شهر تبريز براي تحصيل درآمد بيشتر منتشر شد. و روي آن به لاتين كلمات Poste Locale Tabriz بچشم ميخورد (تمبر 25). اكثر تمبرهاي غير رسمي و منتشر نشده باطل نشده ميباشد (تمبرهاي 27 و 26). تمبرهاي انقلابي ايران – اين تمبرها عموماً مصرف شده ولي از طرف حكومت مركزي مورد تائيد قرار نگرفته است و ما اينك به شرح مختصري از تمبرهاي مذكور اكتفا ميكنيم: در سال 1319 قمري مطابق با 1920 ميلادي به رهبري سيد عبدالحسين مجتهد نهضتي انقلابي در لار برپا شد كه به انتشار تمبر نيز مبادرت نمود. بر روي اين تمبرها «پست ملت اسلام» نوشته شده بود و با مهر دستجات پاكتها ممهور مي شد و در همين اوان نهضت انقلاب ديگري در كازرون بنام كميته ملي كازرون به وجود آمد كه تمبرهاي احمد شاهي را با مهر «ملت كازرون 1335» ممهور ميكردند، در سال 1299 شمسي نيز در نواحي رشت و گيلان گروههاي متعددي تحت رهبري ميرزا كوچكخان جنگلي به مخالفت با حكومت مركزي بر خواستند و تمبر مخصوصي كه عكس كاوه آهنگر و پرچم قرمز و جمله پست انقلابي ايران «گيلان 25 ثور 1299» در روي آن ديده ميشد منتشر نمودند (تمبر28). در خاتمه بحث تمبرهاي ايران بد نيست خوانندگان محترم اطلاعاتي نيز درباره پاكت مهر روز كسب نمايند در بعضي از كشورهاي دنيا چنين مرسوم است كه علاقمندان به جمعآوري تمبر پاكتهايي را كه در روز انتشار از طرف وزارت پست و يا از طرف اشخاصي ديگر به همين مناسبت چاپ شده خريده و تمبر انتشار شده را در همان روز برروي پاكت مخصوص منتشر شده ميچسباندند و با مهر همان روز باطل ميكردند. در ايران نيز انتشار پاكت مهر روز از شهريور 1320 با انتشار تمبرهاي يادگاري مرسوم شده است. علل جمعآوري تمبر - علاوه بر اينكه بر اطلاعات تاريخي و سياسي كلكسيونرها ميافزايد سرگرمي مناسبي است و بالاتر از همه پس انداز خوبي بشمار مي رود. متاسفانه در ايران به جمعآوري تمبر چندان رغبتي نشان داده نميشود در صورتيكه در آمريكا چهل درصد مردم تمبرباز بوده و كلوپهاي بزرگ تمبربازان در اغلب شهرهاي بزرگ امريكا و ممالك متمدن ديگر داير است. بعد از رواج يافتن تمبر پست در انگلستان ساير كشورهاي جهان بزودي جمعآوري [26] تمبر و تمبر شناسي نيز رواج يافت و اولين كسي كه به جمعآوري تمبر همت گماشت و مجموعه گرانقيمتي تهيه كرد يك نفر اشرافزاده از اهالي فرانسه بنام «فيليپ دوفراريو» كه مدت بيست سال تمام ثروت خود را كه بالغ بر ده ميليارد فرانك بود براي جمعآوري تمبر اختصاص داد. امروزه براي تمبر باطله گرانقيمت قباله و سند مالكيت تهيه مي كنند كه از تقلب و چاپ از روي آن جلوگيري كنند. بزرگترين كلكسيون تمبر دنيا متعلق به پادشاه سابق انگلستان (جورج ششم) بود كه اكنون در اختيار ملكه اليزابت است. دومين كلكسيون از لحاظ ارزش متعلق به فاروق پادشاه مخلوع مصر بود كه در لندن بنفع دولت مصر حراج شد و تمبربازان بزرگي از اكثر نقاط جهان براي شركت در حراج به لندن مسافرت نمودند. بورس – اكنون در اكثر كشورهاي جهان كمپانيهاي معظم خريد و فروش تمبر به كار وارد كردن و صادر كردن تمبر اشتغال دارند و منافع كلاني از راه خريد و فروش تمبر عايدشان مي شود. امريكا از اين لحاظ در درجه اول اهميت قرار دارد. طبق آمار منتشره كمپانيهاي امريكائي روزي 000ر60 دلار تمبر معامله مي كنند، در انگلستان هفتهاي 000ر10 پوند تمبر خريد و فروش مي شود. در ايران نيز موسسات بزرگ خريد و فروش تمبر داير گرديده است و مجلهاي نيز بنام تمبر از سال 1330 انتشار مييافته است كه متاسفانه ديگر منتشر نميشود. [ 27] پاورقيها: 1 – Penny Black (پني سياه). 2 – در زبان فارسي لغت مخصوص براي فيليگران وجود ندارد و ميتوان آنرا ته نقش ناميد فيليگران لغت فرانسوي است Filigran كه معادل انگليسي آن لغت و اترمارك Water mark (تهنقش در كاغذ) ميباشد. 3 – سورشارژ در لغت بمعني اضافه كردن . تغيير دادن دربها و عنوان تمبر مي باشد. منبع: مرکز اسناد و مدارک |
بحث فني درباره تمب
تمبرهاي موقتي مشهد معروف به تمبرهاي «ويكتور كاستين»
اهدايي دكتر علي شرقي
تاريخ اهداء: 15/1/1374
ويكتور كاستين (Victor Castaign)، از جمله مستشاران بلژيكي بود كه در دوره سلطنت مظفرالدين شاه قاجار وارد ايران شد و بلافاصله، مأمور اداره گمرك و پست و مدیر کل پستخانه مشهد گرديد.
وي در بین ماه های اسفند 1280 و اردیبهشت 1281 هـ .ش.، به بهانه كمبود تمبر و بدون كسب اجازه از مقامات دولتي در تهران، اقدام به طراحي ، چاپ و انتشار يك سري تمبر نمود. اين تمبرها تا ارديبهشت 1281 هـ .ش. در پستخانههاي مشهد، قوچان، بجنورد، به فروش رسيده و مورد استفاده پستي قرار گرفتند.
مقامات دولت مركزي به محض اطلاع يافتن از اين اقدام غیر قانونی وي، دستور جمعآوري تمبرها را صادر نموده و وي را عزل نموده و از ايران اخراج نمودند.
اين تمبرها به علت تيراژ پايين و مدت استفاده پستي محدود، از جمله كميابترين تمبرهاي ايران به شمار ميروند.
برگرفته از سايت آستان قدس رضوي
سرگذشت نفیسترین مجموعههای ایرانی
روزنامه آسیا: در دهههای سی، چهل و پنجاه اشتیاق برای جمع كردن آلبومهای تمبر خیلی زیاد بود. در بیشتر خانوادهها یك آلبوم تمبر قدیمی از آن دوران یا حتی دهه شصت باقی مانده است.
اما این اشتیاق امروز كمكم به فراموشی سپرده شد، حتی نمیدانیم یك مجموعه تمبر باارزش و نفیس چه ویژگیهایی دارد. و یا حتی شاید خیلی از ما سال به سال هم با دقت تمبر روی یك نامه را كه به دستمان رسیده یا میخواهیم برای كسی بفرستیم، نگاه نكنیم.
سرگذشت تمبر در ایران اما به سالهای خیلی دور برمیگردد، اولین تمبرهایی كه در ایران منتشر شد، اكنون از باارزشترین تمبرهای كلاسیك جهان به شمار میآیند و برای مجموعهدارهای حرفهای بسیار جذابند. خیلیها آرزو دارند كه یكی از آنها به آلبومشان اضافه شود تا مجموعه نفیستری داشته باشند و تمبرهای شیر و خورشیدشان كامل شود.
بازی با تمبرها و نگهداری از آنها میتواند خیلی زیبا و دوستداشتنی باشد به شرط آنكه قواعد بازی را بلد باشید. یعنی بدانید كه به این سادگیها نمیشود هر دفتر تمبری را یك مجموعه خواند. «ویلیام هاروتیونیان»، مدیر انجمن تمبر ایران، از مجموعهداران تمبر و علاقهمندان به تمبرهای كلاسیك ایران یعنی تمبرهای شیر و خورشیدی است. وقتی گفتههای او را بخوانید، متوجه میشوید كه یك تمبر چطور میتواند برای شما حكم یك سرزمین كوچك گمشده را بازی كند كه با پیدا كردن و گذاشتن هر قطعه در جایش، میتوانید دنیای خیالیتان را كامل كنید.
از تمبر زیاد شنیدهایم، اما شما برایمان بگویید، چه زمانی ایرانیها با تمبر آشنا شدند؟
داستان تمبر یك داستان مكتوب و مورد تایید همه كارشناسان نیست، اختلافنظرهای زیادی در این باره وجود دارد. خود ایرانیان اطلاعات جالب توجهی مكتوب نكردند. تعداد محدودی مقاله توسط انگلیسیها در سالهای 1923 تا 1926 درباره تمبر ایران نوشته شده و در مجله تمبرشناسی بریتانیا منتشر شده است كه تنها مدارك مستند تمبر ایران هستند. مطالعات بعدی اکثرا بر مبنای این مطالب انجام شده است. انگلیسیها به تمبر و تمبربازی علاقه داشتند به خصوص تمبرهای ایرانی كه قابلیت مجموعه كردن را دارند.
مگر تمبرهای ایران چه ویژگیای دارد؟
همه تمبرهای ایرانی برای مجموعهداران جالب نیستند، فقط تمبرهای شیر و خورشید كه اولین تمبرهای ایرانی محسوب میشوند، برای مجموعهدارها جالب هستند. تمبرهای بعدی که چاپهای غیررسمی و تقلبی زیاد دارند مورد توجه کمتری هستند.
چرا این تمبرها برای مجموعهدارها جالب است؟
ماجرا به این سادگیها و با گفتن یك یا دو كلمه تمام نمیشود و به ورود تمبر به ایران ارتباط دارد. حدود سال 1865 میلادی به دنبال سفر ناصرالدین شاه به فرنگ، دولت ایران در صدد سفارش چاپ و طراحی تمبر بود. اولین طرح تمبرها، متعلق به شخصی به نام ریستر بودند. او فرانسوی بود. بعد از اینكه متوجه شد، دولت ایران تصمیم دارد، برای پست نامهاز تمبر استفاده كند، چند تمبر با نقش شیر و خورشید طراحی كرد و به ایران فرستاد. اما این تمبرها هرگز مورد تایید قرار نگرفت.
چرا؟
دلیل آن دقیقا مشخص نیست اما دولت ایران در پاسخ خود به ریستر اعتراض كرده بود كه چرا بدون اجازه رسمی دولت اقدام به چاپ تمبر کرده است و چرا شیر را به صورت نشسته ترسیم كرده و ابهت لازم را ندارد. در صورتی كه این دلیل نمیتواند حقیقت داشته باشد، چون در همان زمان هم در بسیاری از مدالها و نشانهای قاجاری شیر به صورت نشسته تصویر میشد.
یعنی ریستر بدون اینكه سفارشی به او داده شود، این تمبرها را طراحی كرده بود؟
به نظر نمیآید كه این احتمال چندان قوی باشد. حتما مذاکراتی صورت گرفته است. اما هیچ صورت جلسه، نامه و یا مدركی باقی نمانده است كه این نكته را ثابت كند. با این حال به نظر نمیآید كه ریستر سرخود این تمبرها را طراحی كرده باشد. در همان نامه اعتراضآمیز، دولت ایران اعلام كرده بود كه شخصی به نام «بار» نمونههایی طراحی كرده كه مورد قبول واقع شده است.
پس اولین تمبرهای ایران نمونههای بار هستند؟
بله. او براساس تمبرهایی كه در جهان چاپ میشد برای ایران هم تمبر طراحی كرد. آن زمان هر رنگی نشانه یك قیمت بود. مثلا بنفش نازلترین قیمت تمبر در هر كشوری به شمار میآمد.
بار برای چهار قیمت یك، دو، چهار و هشت شاهی تمبر طراحی كرد. بهای ارقام در چهارگوش تمبر به فارسی نوشته شده بود و در دایره وسط شیری ایستاده جلوی خورشید با شمشیری در دست قرار داشت.
خوب نكته جالب این تمبرها كجاست؟
بار، برای هر رقم 5 قالب درست كرد. طبیعتا چون قالبها را با دست ساخته بود خطوط طرح آنها تا اندازهای با هم تفاوت دارند که قابل تشخیص هستند. بعدها تفاوت تمبرهایی كه از روی آنها ساخته شده بود. مشخص شدند و همین مساله باعث شد، مجموعهدارهای تمبر به دنبال جمع كردن همه نمونهها باشند.
مگر تمبرهای ایرانی چه تنوعی دارند؟
بار قالبهای یك شاهی را در كنار هم، قالبهای دوشاهی را كنار هم و به همین ترتیب چهار و هشت شاهی را هم كنار هم گذاشت و آنها را در یك قالب بست. در ردیف اول یك شاهیها؛ دوم دوشاهی، سوم هشتشاهی و چهارم چهارشاهی. اینكه چرا اول هشت شاهی را گذاشت و بعد چهارشاهی معلوم نیست.
آنها را روی كاغذهای بزرگ در كنار هم چاپ كرد. یعنی در هر ورق بیست عدد تمبر با قیمتهای مختلف گذاشت. چون كاغذها بزرگ بود 20 تمبر در نصف آن جا میشد، بعد از چاپ، كاغذ را برمیگرداندند و آن طرف هم 20 تمبر معكوسهمانها چاپ میكردند. یعنی قالب اول یك شاهی این بار زیر قالب پنجم یك شاهی چاپ میشد.
بار تعدادی از این تمبرها را در چهار رنگ مختلف چاپ كرد و به ایران فرستاد. بعضی از این ورقهها باقیمانده است اما نه به صورت كامل. یكی از جذابیتهای این تمبرها برای مجموعهدارها این است كه بگردند و تمبرهای كم شده در ورق را پیدا كنند و سر جای خود بگذارند. مثلا دومین کلیشه تمبر چهارشاهیها كه در رنگ نارنجی چاپ شده است. بعضی از این 20 تمبر بسیار كمیاب هستند و بعضیها بیشترند، همین باعث میشود قیمت تمبرهای نمونه بار متفاوت باشند.
مثلا چه قیمتهایی دارند؟
تا زمانی كه تمبری برای فروش گذاشته نشود نمیتوان روی آن قیمت قطعی گذاشت.
چرا؟
چون ممكن است همان لحظه كه میخواهی تمبری را بفروشی، یكی دیگر هم از همان نمونه و همان رنگ بخواهد تمبرش را بفروشد یا مشتری كم و زیاد باشد. مثلا چند سال پیش از یكی از نمونههای بار، تعدادی تمبر وارد بازار شد و مجموعهداری تمبرهایش را فروخت. این تمبرها آنقدر تاثیر داشت كه قیمت تمبرهای آن نمونه را پایین آورد. تمبری كه تا ده سال پیش از آن بیست هزار تومان هم فروخته میشد، دیگر به قیمت 5 هزار تومان هم خریدار نداشت.
بعد از اینكه بار، تمبرهایش را به ایران فرستاد اتفاق جالب دیگری نیفتاد؟
چرا. بار از هر 5 قالبی كه برای هر قیمت طراحی كرده بود، یك نمونه برداشت. یعنی از نمونهیك شاهی قالب اول، نمونه دو شاهی قالب دوم، نمونه هشت شاهی قالب سوم و از نمونه چهارشاهی قالب چهارم را برداشت و از هر رقم چهار کلیشه به ایران فرستاد.
از این نمونه ها اولین سری رسمی تمبرهای ایران معروف به سری باقری چاپ شده اند بین سال 70 _ 1868 بعد از اینكه این تمبرها در تیراژ لازم چاپ میشدند آنها را میبریدند، به دستههای صدتایی تقسیم میكردند و روی تمبر رویی کلمه «یك صد عدد» نوشته می شد. از این تمبرها هم تعدادی باقی مانده است كه این مساله را ثابت میكند. اما نكته جالب اینجاست كه در ایران وقتی خواستند تمبرها را چاپ كنند هر نمونه قیمت را به صورت بلوك كنار هم گذاشتند یعنی یك شاهیها را به صورت دو در دو كنار هم قرار دادند. از نمونه بلوک کامل یک شاهی 2 نمونه باقی مانده است.
پس در حقیقت جذابیت مجموعههای تمبر به جای این معماها و بازیهاست.
بله و چون تمبرهای ایران با دست چاپ میشد از این جذابیتها و معماها زیاد دارد. حالا تغییر كاغذ، رنگهای كاغذها، رنگ چاپ و غیره را هم اضافه كنید.
و بعد چه اتفاقی افتاد.
مشكل تمبرهای سری اول باقری، این بود كه حروف انگلیسی برای قیمت نداشت. در چاپ دوم، زیر شكم شیر به انگلیسی قیمت تمبرها را اضافه كردند و چون این كار باز هم با دست روی قالبها انجام شد، به تفاوتها اضافه كرد. البته دیدن این تفاوتها نیاز به دقت دارد و اگرچه كسانی كه در كار جمع كردن تمبر هستند، این تفاوتهای جزیی را به راحتی میبینند.
چرا سری اول تمبرهای شیر و خورشیدی به سری باقری شهرت دارند؟
هیچ دلیل منطقیای وجود ندارد. این هم از همان نكات مبهم چاپ تمبر در ایران است. ما در آن دوره نه چاپخانهای به نام باقری داشتیم، نه شخصی به این اسم، نه خیابان و نه پستخانهای.
تنها حدسی كه میزنم، این است كه تمبرهای بار كه توسط فرانسویها وارد ایران شد، با همان لهجه فرانسوی خوانده میشد یعنی «ر» آن را بین «ق» و «ر» تلفظ میكردند و ایرانیها چون نمیتوانستند آن را راحت ادا كنند، به آن باقری گفتند.
حتما بعد از اینكه عددها به لاتین زیر شكم شیر نوشته شد، باز هم نمونههای جذاب دیگری برای مجموعهدارها بود.
بله. جالبتر اینجا بود كه این بار قالبها را به صورت بلوك نبستند، به صورت ردیفی در كنار هم قرار دادند و هر بار كه آنها را باز میكردند تا جوهرشان را پاك كنند، جای قالبها جابهجا میشد و ترکیبهای جدیدی به وجود میآمد. مثلا قالب A یك بار در كنار B بود، یك بار در كنار D . مرحوم دكتر دادخواه از مجموعهداران تمبر ایرانی است كه تحقیقات زیادی درباره تمبرهای شیر و خورشید انجام داد و انواع مختلف آنها را شناسایی كرد. او زحمت زیادی برای شناسایی تمبرهای ایرانی كشید و هنوز هم بعد از سالها، نمونههایی پیدا نشده كه به نمونههای شناسایی شده او اضافه شود. او اطلاعاتش را در سال 1339 در كتابی با تیراژ 100 نسخه به نام تمبرهای اولیه شیر و خورشید ایران چاپ كرد. در آن كتاب علاوه بر اطلاعات تمبرهای شیر و خورشید، تعداد سریها و تمبرهایی كه در مجموعههای مختلف بود نیز آورده شده است. به دومین سری كه به صورت ردیفی كنار هم چاپ شده بود، سری «كاردی» میگفتند. چون بین این تمبرها را با كارد یا ابزار تیزی سوراخسوراخ كرده بودند تا راحت از هم جدا شود. این تمبرها در سال 1875 چاپ شده اند.
گفتید بعد از هر بار پاك كردن، قالبها متفاوت از دفعه گذشته كنار هم قرار میگرفت. در سری قبل كه بلوكی چاپ میشد این اتفاق نیفتاده بود؟
احتمالا افتاده، اما چون فقط دو نمونه بلوك از هم جدا نشده از تمبرهای سری باقری مانده، نمیتوان نظر قطعی داد.
این نمونهها كجاست؟
یك مجموعهدار اسراییلی به نام «یوسف حَكْمی» مجموعه نفیسی از تمبرهای ایران دارد. مجموعه تمبرهای شیر و خورشید او در سال 1999 در نمایشگاه تمبر جهانی استامبول برنده جایزه «گراند پری» شد كه بهترین جایزه تمبر است. 3 كلكسیون از نمونههای شیر و خورشید تا به حال جوایز گراندپری را گرفتهاند.
هر كسی كه بتواند تكههای بیشتری را جور و مرتب كند مجموعهاش نفیستر میشود و تمبرهای شیر و خورشید چون تغییرات زیادی داشتهاند، کلکسیون بسیار متنوعی هستند.
تمبرهای شیر و خورشید چند سال چاپ میشد؟
حدود سه سال. البته بعد از سری کاردی تا آخر 1878 میلادی.
و تمام این اتفاقات طی همین سال ها افتاد؟
بله و بعد از آن، نوبت اولین تمبرهای تصویری ایران رسید كه تصویر ناصرالدین شاه را دارد.
به غیر از تمبرهای شیر و خورشید، چیز دیگری هم هست كه مورد توجه مجموعهدارها باشد.
بله. پاكتهای پستی آن دوره هم جذابیت زیادی دارد. پاكتهایی كه تمبر آنها با ضربدر كشیدن روی آن باطل شده است. چون اول استفاده از تمبر مرسوم شد و بعد مهر ابطال مورد استفاده قرار گرفت. حتی پاكتهایی كه قبل از ورود تمبر با پرداخت پول به مقصد میرفت، هم برای مجموعهدارها جذاب است، بسیاری از آنها این پاكتها را جمع میكنند. اما چون نمودههای تمبر خورده آنها تقلبی دارد، نمیتوان به راحتی به آن اعتماد كرد.
گاهی تمبرهای سری باقری را روی پاكتهای آن دوران میچسبانند و یك ضربدر هم روی آن میكشند. هر دوی آنها قدیمی است اما اصالت ندارد. وقتی تقلبها شروع شد این پاكتها از ارزش افتاد و قیمتشان كم شد. پاکتهای سری کاردی به بعد در صورت اصالت بسیار کمیاب و باارزش هستند.
باز هم موارد دیگری هست كه تمبرها و خورشید را باارزش كند؟
هر چیزی كه تمبر را متفاوت و منحصر به فرد كند به ارزش آن میافزاید. مثلا اگر گوشهای از آن چاپ نشود یا در تمبرهای شیر و خورشید گاهی كاغذهای تمبر كه خراب میشد آن را پشت و رو میكردند و دوباره پشت آن را تمبر چاپ میكردند. چند نمونه هم از این تمبرهای چاپ دورو باقی مانده است. اینها تمبر شما را استثنایی میكند.
فكر میكنم اگر این داستان را دیگران هم شنیده بودند حتما به این بازی تمبرها و مجموعهداری علاقهمند میشدند.
ارزش هر چیزی به اطلاعاتی است كه از آن داریم. شاید با ارزشترین اشیا دنیا اگر آگاهی و اطلاعی درباره آن نداشته باشیم، در نظرمان بیمقدار باشد. اما زمانی كه حتی یك جمله از آن میشنویم برایمان مهم میشود. شاید تمبر شیر و خورشید تا امروز برای شما فقط یك تمبر بود و اگر گوشه خیابان هم میافتاد اهمیتی برایتان نداشت. اما قطعا از امروز به بعد چنین نخواهد بود. اطلاعات است كه ارزش هر چیزی را در نظر شما بالا و پایین میبرد.
در 1293، توزیع تمبر از انحصار دفاتر پستی خارج شد و در 1294، ایران به عضویت اتحادیة جهانی پست در آمد (عبدلی فرد، ج 2، ص 42، 46). مدتی بعد با پشتکار میرزاعلی خان امین الدوله ، وزیر پستخانه ، ادارة ثبت و تمبر دولتی اعلام کرد: «از این پس تمام اسناد معاملات از نقدی و جنسی ، ملکی و تجارتی و کلیة نوشتجات از عرایض و احکام تا قبوضات ... موافق قانون مخصوص باید به مُهر و تمبر و ثبت ادارة مذکور برسد»، هرچند که این تمهیدات دیری نپایید (سپهر، ص 150ـ151).
با توجه به اینکه انتشار تمبر در انحصار دولت است ، پیامها و تصاویر روی تمبر، دیدگاههای رسمی حکومت را در عرصه های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی بیان می کند. در دورة قاجار، نقش شیروخورشید یا تصویر شاه تنها تصویر تمبرها بود و فقط این دو، نماد ایران به شمار می آمدند ( رجوع کنید به تمبرهای منتشر شده در دورة قاجار در مجموعه های تمبر).
سورشارژِ (مُهری که به نشانة تغییر قیمت ، تغییر حکومت یا موارد دیگر بر روی تمبر می زنند. این مهر، تمبر را باطل نمی کند) تمبرها با عنوان تمبر موقت یا چاپ تمبرهای انقلابی نیز نشانة وجود بحران سیاسی است (کاظمی نامور و افشارسالکی ، ص 42). در 1326، به هنگام قیام مردم تبریز بر ضد محمدعلی شاه ، ستارخان تمبرهایی به چاپ رساند که در 1337 شیخ محمد خیابانی بر روی آن مهر «آزادیستان » زد. در 1327، در پی نهضت مردم لار به رهبری سیدعبدالحسین مجتهد لاری ، تمبرهایی با عبارت «پست ملت اسلام » به چاپ رسید. در شوال 1333، که ارتش انگلستان بندر بوشهر را گرفت ، بر روی تمبرهای ادارة پست شهر، مهر Bushire under British occupation (بوشهر در اشغال انگلستان ) خورد که نشانة تسلط انگلستان بر آنجا بود (همان ، ص 74؛ هدایت ، ص 346). در 1335، در پی نهضت انقلابی کازرون ، بر روی تمبرهای احمدشاهی مهر «ملت کازرون » زدند. همینطور انتشار تمبری با عنوان «پست انقلابی ایران گیلان 25 ثور 1299» (14 شعبان 1338) برای اعلان جمهوری در گیلان به رهبری میرزاکوچک خان جنگلی بود که معروف به تمبر انقلاب یا سری پستی کاوه شد علاوه بر آن مهر مخصوصی با عبارت «پست دولت جمهوری شوروی ایران » درست کردند که بر روی پاکتهای رسیده می زدند (فخرائی ، ص 273، 286؛ نوین فرح بخش ، 1380ش ، ص 83 ـ 87). مهر «سانسور جمهوری طلبان غرب 1303» بر روی تمبرهای بسته های پستی همدان و سنندج و قزوین و اراک ، بیانگر تمایلات جمهوری خواهانة حاکمان غرب کشور بود (نوین فرح بخش ، 1380 ش ، ص 87). برخی نیز عبارت «ممالک محروسة ایران » را بر تمبرهای دورة احمدشاهی ، نوعی صحه گذاشتن دولت بر فقدان یا ضعف حکومت مرکزی در این دوره می دانند ( رجوع کنید به انقلاب ایران به روایت رادیو بی بی سی ، ص 25، به نقل فریدون کشاورز).
پایان سلسلة قاجاریه با زدن مهر «پست حکومت موقتی پهلوی 9 آبانماه 1304ـ 1925» بر روی تمبرهای مالیاتی ، اعلان گردید (نوین فرح بخش ، 1380 ش ، ص 88). از آن پس بر روی تمبرها چهرة شاه تصویر می شد یا تصاویری از برنامه های اصلاحات اقتصادی و اجتماعی ، چون کارخانه و راه آهن و دادگستری و پادگان و سد یا پلهای بزرگ در دورة پهلوی ، نقش می گردید (برای نمونه رجوع کنید به همان ، ص 97، ش 668ـ676، ص 127، ش 1065ـ 1066، ص 130، ش 1096ـ1097، ص 136، ش 1152). تصاویر این بناها بر تمبرهای این دوره ، تسلط نمادهای غربی تجدد را بر حوزه های فرهنگی و اجتماعی نشان می دهد (سمیعی ، ص 56، 58). در دورة پهلوی ، همچنین تأکیدی افراطی بر نمادهای باستانی وجود داشت . برخی از اقدامات آنان عبارت بود از چاپ تمبرهای فراوان با نقوش معماری باستانی ایرانی و تصاویر شاهان هخامنشی و ساسانی ، اعلام تغییر نام پِرشیا به ایران در تمبری سورشارژ شده در1314 ش و انتشار دورة تمبر با تصاویر ورزشهای باستانی (برای نمونه رجوع کنید به نوین فرح بخش ، 1380 ش ، ص 98 ـ 99، ش 685ـ 708، ص 107ـ 108، ش 819 ـ 823، 829 ـ833، ص 116، 829 ـ 833، ش 932ـ 936). بزرگداشت مفاخر و مشاهیر ایرانی همچون سعدی شیرازی ، رودکی و ابن سینا از دیگر مضامین تمبرهای این دوره است (همان ، ص 107، ش 819 ـ 823، ص 113، ش 885 ـ 887، ص 129، ش 1086ـ 1088). تأکید ویژة محمدرضا پهلوی بر گسترش مناسبات خارجی ، از تمبرهایی که به مناسبت بازدید سران کشورها از ایران منتشر می شد، هویداست . در اردیبهشت 1328 نیز به یادبود تلاشهای ایران در جهت پیروزی متفقین در جنگ جهانی دوم مجموعه تمبری چاپ شد. تمبری که در 1344 ش به مناسبت همکاری منطقه ای پاکستان و ترکیه و ایران منتشر شد، گویای تلاش در ایفای نقش فعال در منطقة خاورمیانه بود (برای نمونه رجوع کنید به همان ، ص 107ـ108، ش 824 ـ 828، ص 124ـ 125، ش 1035ـ1036، 1038، ص 141، ش 1196ـ1197، ص 154، ش 1276ـ1277). در 6 بهمن 1344 دورة تمبری نُه عددی به مناسبت انقلاب سفید منتشر شد که تصویر هر یک از آنها یکی از جنبه های انقلاب را نشان می داد. در سالهای متوالی ، دورة تمبرهای یادبود انقلاب سفید منتشر می شد (برای نمونه رجوع کنید به همان ، ص 158، ش 1298ـ 1306، ص 198، ش 1576، ص 215، ش 1695).
مشاهير تمبر ايران
به پاس قدرداني از سال ها تلاش در جمع آوري تمبرها، پاكت نامه ها و ... و گراميداشت ياد و خاطره بزرگان عرصه تمبر و تمبرشناسي در ايران، در اين بخش به معرفي مختصر شرح احوال و آثار بزرگاني مي پردازيم كه اگرچه اكنون رخت از اين دنيا بربسته اند، امّا آثار ماندگارشان يادآور مجاهدت هايشان در راه اعتلاي تمبرشناسي ايران زمين بوده است.
زنده ياد دكتر محمّد دادخواه
دكتر محمّد دادخواه (1289 – 15 آذر 1359 ه.ش)، مشهورترين كارشناس تمبرهاي ايران و بوشهر بود كه با علاقه فراوان و تلاش خستگي ناپذير، مجموعه ي منحصر بفردي از تمبرهاي اوليه ايران را گردآوري نموده و با شركت در نمايشگاه هاي بين المللي تمبر مدال هاي بسياري را كسب نمود. مجموعه نمايشي وي از تمبرهاي اوليه ايران در نمايشگاه بين المللي تمبر فيليمپيا (PHILYMPIA) سال 1970 لندن، جايزه بزرگ بين المللي (Grand Prix International) را از آن خود كرد.
مرحوم دادخواه كه بنيانگذار و نخستين رئيس انجمن تمبرشناسي ايران بود، براي تهيه تمبرهاي اصيل و كمياب ايران چندين بار به كشورهاي اروپايي سفر كرد و در طي يكي از اين سفرها كه به مدّت 2 سال به طول انجاميد به كليه محافل و مراكز فيلاتليك (تمبرشناسي) اروپا مراجعه نمود و توانست با تجسس فراوان در ميان كلكسيون هاي تمبر مجموعه داران سرشناسي همچون كنت فراري، كلنل نپير، كاپيتان اولد فيلد و ... كليه تمبرهاي اوليه كشورمان را به دست آورد.
وي با گردآوري و مطالعه ي كليه مقالات مربوط به تمبرهاي اوليه ايران به زبان هاي انگليسي، فرانسه و آلماني، در سال 1339 ه.ش، كتابي را با عنوان "تمبرهاي اوليه شير و خورشيد ايران " ، به سه زبان فارسي، انگليسي و فرانسه منتشر نمود. اين كتاب، نخستين نوشته تحقيقي درباره تمبرهاي شير و خورشيد ايران به شمار مي رفت و مورد توجه فراوان محافل بين المللي تمبر قرار گرفت تا جايي كه در سال 1961 ميلادي (1340 ه.ش)، مدال كرافورد ( ويژه محققين طراز اول تمبرشناسي) به وي اهداء گرديد.
پايه و اساس اين كتاب مقالاتي است كه متخصصين فن و اساتيد صاحب نظر تمبرشناسي از قبيل كاپيتان اولد فيلد، كلنل نپير، آرنولد، گودفلو، دورنينگ بكتون و داگلاس از سال 1926 الي 1932 ميلادي در مجله تمبرشناسي انگلستان در لندن به چاپ رسانده اند. اين كتاب كه با شمارگان 100 جلد چاپ و منتشر گرديد، از جمله كتاب هاي بسيار ارزشمند و كمياب در زمينه تمبرشناسي ايران به شمار مي رود.
زنده ياد دكتر محمّد دادخواه، تنها مجموعه دار تمبر و تمبرشناس ايراني است كه در سال 1965 م. (1344 ه.ش) براي درج امضاي خويش بر روي لوحه مشاهير تمبرشناسي به انگلستان دعوت شد.
وي علاوه بر جمع آوري تمبرهاي دوره قاجار خصوصاً تمبرهاي شير و خورشيدي اوّليه ايران ، تمبرهاي موقتي مشهد و تمبرهاي سورشارژ شده احمد شاه قاجار در بوشهر ، مجموعه ي ارزشمندي از پاكت ها و مهرهاي پستي ايران را گردآوري كرد كه عمده آنها متعلق به يك مجموعه دار انگليسي به نام كاپيتان جيمز بود. ايشان به مطالعه و تحقيق درباره مهرهاي پستي ايران توجه بسياري داشت و در حقيقت بايستي ايشان را پايه گذار گردآوري مهرهاي پستي در ايران دانست.
زنده ياد يوسف بهبود چايچي
زنده ياد يوسف بهبود چايچي (1302- 1385 ه.ش)، يکی از بزرگترين مجموعه داران تمبر ايران و كميسيونر(نماينده) فدراسيون بين المللي تمبرشناسي (Fédération Internationale de Philatélie)در ايران بود. وی از جمله شاگردان مرحوم دکتر محمّد دادخواه بود که در زمان حيات خود توانست با شرکت در 75 نمايشگاه منطقه اي و بين المللی تمبر و نمايش مجموعه های بی نظير خود در طي 23 سال، 75 مدال طلا ، نقره و برنز و تعداد زيادی ديپلم افتخار کسب نمايد. وي صاحب چهار مجموعه ارزشمند شامل تمبرهای سري پست هوايی ايران، سری تمبرهای دوره قاجار ، کارت پستال و پاکت نامه های پستی قديمی ايران بود.
زنده ياد حاج حسين آقا ملك
حاج حسين آقا از سال 1315 در حالي 65 سال داشت با اشتياق فراوان جمع آوري تمبر را آغاز نمود. اين پير روشن ضمير با همتّي والا و تلاشي نستوه كمر به گردآوري و مجموعه سازي تمبر بست و توانست طي مدتي كوتاه و با صرف مبالغي هنگفت اغلب تمبرهاي ايران و ديگركشورهاي عضو اتحاديه جهاني پست در آن زمان را، جمع آوري نمايد.
"بازار حلبي سازها، كتابخانه ملك" نشاني محل سكونت بزرگمردي بود كه تا پايان عمر، مجموعه تمبر خود را ارج مي نهاد و در اتاق كوچك مخصوص خود روي مخدّه مي نشست و آلبوم هاي تمبر را كه در قفسه هاي اطراف اتاق جاي داشتند، ورق مي زد.
استاد فريدون نوين فرح بخش، مجموعه دار و مدال آور اعظم تمبرهاي اصيل ايران در بخشي از مقاله ارائه شده خود در نخستين همايش تمبرشناسي ايران با عنوان "شناخت تمبر و نقش آن در جوامع بين المللي" ضمن ياد كردن از غناء و برجستگي مجموعه تمبرهاي حاج حسين آقا در ميان ساير مجموعه داران بين المللي تمبر، هوش و ذكاوت خدادادي حاج حسين آقا ملك و وقوف كامل وي بر مجموعه هاي تمبر خود را ستوده و به ذكر خاطره اي از ايشان مي پردازد:
"خاطرم هست روزي تعدادي تمبر كه براي ايشان به منزلش بردم، يكسري تمبر مصر بود؛ از اين سري تمبر، زمينه آن در دو رنگ مختلف چاپ شده بود كه زمينه قرمز قهوه اي آن كمياب و جزء تمبرهاي گران محسوب مي شود، ولي سري ارائه شده بنده از نوع معمولي آن بود. با ديدن سري تمبر بلافاصله آنرا برگرداند كه اين را دارم سري دوم كه زمينه قرمز قهوه اي دارد لازم دارم. در آن زمان بيش از هشتاد سال عمر داشتند."
از جمله مجموعه داران هم عصر ايشان مي توان از شادروان دكتر محمّد دادخواه، پدر تمبرشناسي ايران، ياد نمود كه علاوه بر طبابت به گردآوري و مطالعه تمبرهاي ايران اشتياقي وافر داشت و از ميان ساير مجموعه داران مي توان به علي اتحاديه، هدايت اسكندري، قاسملو افشار، سرتيپ انصاري، سرهنگ جواد زرّين نعل، ادوارد ژوزف، فريدون ژوزف، سرتيپ غلامحسين سرود، سرتيپ حسين پوركارگشا، عبدالرسول سيگارودي، ابراهيم كاشاني، قرابط مائيكوپيان، محمود مصاحب، همايون مؤدب و مجيد مؤقر اشاره نمود ولي آنچه نام زنده ياد حاج حسين ملك را در بين اين خيل كه شايد تمامي شان به ديار باقي شتافته باشند، برجسته و درخشان مي سازد وقف اين تحفه بي نظير به آستان قدس رضوي مي باشد.
زنده ياد حاج حسين نوين فرح بخش
زنده ياد حاج حسین نوین فرحبخش (1281- 1373 ه.ش) یکی از قدیمی ترین فروشندگان تمبر در ایران بود که فعاليت خود را در زمينه معاملات تمبر از سال 1304 ه.ش در تهران شروع كرد و رويهم رفته به مدّت 70 سال به کار تمبر اشتغال داشت.
از جمله اقدامات بزرگ وی در عرصه تمبر و تمبرشناسي ايران مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:
· ايجاد مؤسسه تمبر "نوین فرح بخش و پسران".
· انتشار اولين گاتالوگ "راهنماي تمبر ايران" در سال ... .
· انتشار9 شماره " مجله تمبر" نخستین مجله تمبر در ایران در سال 1329 ه.ش با همكاري زنده يادان ادوارد ژوزف (مدير عامل وقت بيمه ملّي ايران) و محمود مصاحب.
· برگزاري اولين نمايشگاه تمبر در ايران و خاورميانه در سال 1330.
برگرفته از سايت آستان قدس رضوي
سرانجام اولین سری تمبر رسمی چاپخانه جدید شرکت پست جمهوری اسلامی ایران در دسترس عموم قرار گرفت
تمبر یادگاری سال جهانی نجوم
عنوان: سال جهانی نجوم
تعداد تمبر در سری: 4 قطعه
قیمت: 5000 ریال (1000، 1200 ، 1300 و 1500 ریال)
تعداد تمبر در ورق: 48 قطعه
تاریخ چاپ تمبر: 1389/4/19
تاریخ مهر نخستین روز انتشار: 1388/12/5
تاریخ عرضه تمبر: 1389/8/6
نکته: به
تاریخ چاپ تمبر که بر حاشیه تمبر چاپ شده دقت کنید، حدود چهار ماه و نیم
بعد از تاریخ مهر روز تمبر است!!! یعنی اینکه در ایران چند ماه قبل از
انتشار تمبر، آن را رونمایی می کنند!!! بی مزه تر اینکه حدود هشت ماه پس از
چاپ واقعی آن، تمبر را در دسترس عموم قرار می دهند!!! راستی چنین شاهکاری
را در کدام کشور دیگر می توان یافت؟ به قول طنز پرداز نامی کشورمان، جناب
آقای مدیری "اینی که میگی یعنی چه!". آیا وقتش نرسیده که مجموعه داران و
علاقه مندان تمبر ایران به چنین مسئولینی در شرکت پست نشان درجه یک لیاقت و
مدیریت بدهند!!!! آخه آبرو ریزی هم تا این حد!!!! حالا بازم انتقاد کنید و
هوار بزنید که چرا شرکت پست نه ماه بود تمبر چاپ نمی کرد! خوب بنده خداها
حق دارند، تا بشینند و چنین شاهکارهای رو خلق کنند و انگشت نمای علاقه
مندان بیکار و بی سواد تمبر بشند، کلی زمان می بره. بگذریم .... اگه بخام
سفره دلمو باز کنم و ناله های تمبریمو بنویسم، مثنوی هفتاد من وبلاگ
"ببخشید کاغذ" میشه و آبروی بعضی ها بیش از این میره.
سری تمبر با حاشیه چاپخانه غدیر
تاریخ چاپ تمبر در چاپخانه غدیر
مهر نخستین روز انتشار تمبر سال جهانی نجوم
پاکت نخستین روز انتشار تمبر سال جهانی نجوم
//www.iranstampnews.blogfa.com/
