انواع تمبرهاي منتشره توسط اداره پست

تهیه کننده : مجید مکاری
منبع : راسخون

ادارات پست در هر کشور تمبر ها را برای مصارف و مناسبت های مختلف چاپ و منتشر می کنند که آنها را می توان به صورت زیر گروه بندی کرد :

تمبرهای جاری

این نوع تمبرها به تعداد نسبتا زیاد چاپ و تعداد تمبرهای یک سری از چند قطعه تشکیل شده و با قیمت های متفاوت از کم تا ارقام بالا است .

تمبرهای یادگاری

همان طوری که از نام آن مستفاد می شود منحصرا به مناسبت حادثه مهم و رویداد مخصوص که مورد توجه می باشد چاپ و منتشر می شود و تعداد تمبر در یک سری از یک تا چند قطعه می تواندباشد .

تمبرهای خیریه

این نوع تمبرها جهت وصول درامدی جهت کمک به سازمانهای خیریه چاپ و به مصرف پست می رسند .

تمبرهای دولتی

تمبرهای دولتی منحصرا بایستی به وسیله سازمانهای دولتی روی مرسولات دولتی که از طریق پست ارسال می شوند مصرف شود . این نوع تمبرها را جزو تمبرهای جاری محسوب میدارند .

تمبرهای امانات

در ازاء دریافت کرایه حمل بسته های ارسالی به شهرستانها تمبر مخصوصی روی بسته ها و یا روی قبض ارسال بسته که در اداره پست نگهداری می شود الصاق می نمایند .
افراد علاقمند به جمع آوری کل تمبر های یک دوره خاص ناچار به تهیه کلیه تمبرهای منتشره از طرف اداره پست به هر عنوان و مناسبتی باشد هستند ،در صورتی که علاقمندان به تمبرهای یادگاری منحصرا تمبرهای یادگاری را جمع آوری می نمایند .

مقدمه ای بر هنرتمبرشناسی

دکتر علی شرقی

فیلاتلیست . اقتصاددان                                    

                               

                                      مقدمه ای بر هنرتمبرشناسی 

 

 هنر تمبر شناسی را در زبانهای لاتینی و بیشتر زبانهای زندة جهان فیلاتلی Philately و کسی را که به این هنر می پردازد Philatelist و آنچه را که مربوط به این هنر باشد Philatelic می نامند .

آوردن این واژه ها از این جهت است که در کشور ما و بویژه در گویش عامیانه این هنر پر ارج را " تمبر بازی " یا " تمبر جمع کردن " می نامند و این از آنروست که به اصل و ریشه این واژه و به حوزه مطالعه و بررسی این هنر آگاه نیستند .

واژه ای که به هنر تمبر شناسی استناد دارد یعنی  Philately یک واژة یونانی– لاتینی است و بخش نخستین آن یعنی     "Phil"بمعنای دوست داشتن و میل به دانستن و عشق ورزیدن به هنر است . همانگونه که پیشوند واژة فلسفه یا Philosophy نیز از همین ریشه است و "Phil" اشارت به عشق به دانستن و میل و علاقه وافر به اندیشیدن است و بنابراین فیلسوف یا  Philosopherبه کسی اطلاق می شود که هنر اندیشیدن را دارد و دوستدار دانش و بینش است .

 بنا بر آنچه که بیان شد تمبر شناسی یک هنر ارزنده و والایی است نظیر سایر هنرها و دارای همان حوزه فعالیت هنری و زیبا شناسی است .

 اما ممکن است پرسشی در ذهن هر انسان اندیشمندی خطور کند و آن اینکه اصولا چه سودی بر این هنر مرتبت است ؟ هنر تمبر شناسی به چه درد زندگی می خورد ؟ مگر بدون این هنر نمی توان زیست و آیا انسانهای بیشماری که با این هنر آشنایی نداشتند خوب زندگی نکرده اند ؟

اگر چنین سوالی مطرح شود همگی حق داریم آنرا به حوزه سایر هنر ها نیز تعمیم دهیم . مگر هنر نقاشی به چه درد زندگی می خورد ؟ مگر پدران ما که با هنرهای نمایشی و تأتر آشنا نبودند زندگانی آسوده ای نداشتند ؟ اصولا در ذات شعر چه سودی نهفته است ؟ مثلا بیت زیر که یکی از زیباترین سروده های حافظ و شاید یکی از زیباترین ابیات شعر غنی زبان پارسی است :

      

      به مژگان سیه کردی هزاران رخنه در دینم                 بیا کز چشم بیمارت هزاران درد برچینم

 

اگر با ملاک فایده که بعضی هنر والای تمبر شناسی را با آن مورد سوال و ارزیابی قرار می دهند بخواهیم آن را ارزیابی کنیم طبعا باید بپرسیم که این بیت زیبای حافظ به چه درد بشریت می خورد و مگر میلیونها پارسی زبان و میلیاردها انسان غیر پارسی زبان که آنرا نشنیده یا نخوانده اند مشکلی در زندگی داشته اند ؟ جواب همه پرسش های بالا اینستکه اصولا در ذات همة هنر ها , عنصری که فایده عملی برای زندگی روزمره مردم عادی داشته باشد وجود ندارد منتها انسانهای والا و نخبه, انگیزه های عادی و روزمره خشنودشان نمی کند . خورد و خواب و زندگی مرفه و امکانات مادی برای آنها کافی نیست و روح برتر و حساسشان گونه ای نیست که انگیزه های سطحی و عادی آنها را ارضاء کند . شاید یکی از تفاوتهای انسان و حیوان نیز همین باشد , حیوان با غذای خوب و جای مناسب احساس آرامش می کند ولی روح تشنة انسان والا را چیزهای دیگری سیراب می نماید و اینجاست که هنر بمفهموم مطلق آن مطرح میشود .

انسانها هر چه روح و روانشان بیشتر تلطیف گردیده باشد بیشتر به هنر روی می آورند و از اینروست که هنرمندان و هنر پروران همه از افراد برجسته و زبده هر اجتماع هستند و به همین جهت است که برای نمونه هنر تمبر شناسی همیشه مورد علاقه تحصیل کردگان و اساتید دانشگاه و زبده گان و برجستگان جهان بوده است و در کشور خودمان نیز هر چند این هنر نسبت به سایر رشته های هنری از سابقة کمتری برخوردار است معهذا در بین تمبر شناسان پنجاه سال گذشته اران به نامهای نخبگانی چون حکیم الملک , مخبرالسلطنه هدایت , مودب الدوله میر فخرایی , دکتر محمد دادخواه و حاج حسین آقا ملک و بزرگان دیگری چون آنان بر می خوریم .

بطور کلی هنر تمبر شناسی یک هنر پیشرفته و سازمان یافته جهانی است و هزاران کتاب به همة زبانهای زندة دنیا دربارة این هنر تألیف و تدوین گردیده است . صدها کتابخانه اختصاصی در مورد هنر تمبر شناسی در دنیا تأسیس گردیده است که تازه ترین انتشارات و پژوهشهای این هنر را در اختیار علاقه مندان قرار می دهند . بیش از صد مجله تمبر شناسی به اغلب زبانهای اصلی جهان مرتبا چاپ و منتشر می گردد و در کشورهای پیشرفته جهان تقریبا هیچ شهری نیست که در آن انجمن تمبر شناسان تأسیس نشده باشد .

اصولا تشکیلات بین المللی تمبر شناسی بسیار به کمیته بین المللی المپیک شبیه است . باشگاه های فیلاتلی هر شهر عضو فدراسیون فیلاتلی آن کشور می گردد و این فدراسیون ها همگی عضو فدراسیون جهانی تمبر شناسی هستند که محل آن در شهر زوریخ سوئیس می باشد . فدراسیون جهانی هر سال حداقل دو نمایشگاه جهانی در دو کشور مختلف برگزار می نماید که در این نمایشگاه ها کلکسیونرهای بزرگ دنیا تازه ترین کارهای خود را عرضه می نمایند و مانند المپیک هر سال کشورهای مختلف جهان نامزدی خود را برای میزبانی برگزاری مراسم سه سال آینده اعلام می نمایند و فدراسیون جهانی از بین کشورهای پیشنهاد دهنده دو کشور را برای برگزاری نمایشگاه ها و سمینارها و سایر مراسم سه سال آینده انتخاب و اعلام می نماید .

مدال های فدراسیون جهانی تمبر نیز بسیار شبیه کمیته بین المللی المپیک است و شامل مدال های برنز , نقره , ورمه و طلا میباشد منتها در این مورد فدراسیون تمبر شناسی از نظر مدال از کمیته بین المللی المپیک پیشرفته تر است بدین معنا که اولا بین مدال نقره و طلا یک مدال دیگر بنام ورمه "نقره روکش طلا" دارد . دیگر آنکه از مدال نقره به بالا یک مرحله کوچک و بزرگ نیز وجود دارد بنابراین مدالهای فدراسیون جهانی تمبر شناسی عبارتند از مدال برنز , نقره کوچک , نقره بزرگ , ورمه کوچک , ورمه بزرگ , طلای کوچک و طلای بزرگ .

همچنین برای کارهای برتر در حوزة مدالهای طلا یک جایزه مخصوص نیز به بعضی از گیرندگان مدال طلا اعطا می گردد که تعداد آن نیز محدود است . این جوایز مخصوص از طرف کشوذهای مختلف جهان اهداء می گردد .بنابراین بالاترین مدال کمیتة جهانی فیلاتلیک مدال طلای بزرگ با جایزة مخصوص می باشد .

تفاوت دیگر جوایز کمیته جهانی تمبر شناسی با کمیته جهانی المپیک اینستکه در بین برندگان مدال های طلای بزرگ یک مقام یا جایزه دیگر نیز بنام گراندپری  Grand Prixوجود دارد که در شب جشن اعطای جوایز( پالمارز Palmarez )و با رأی گیری تمام داوران به یک نفر در جهان اهدا ء می گردد که این بزرگترین جایزة آن دوره است . البته یک جایزة گراند پری افتخاری نیز وجود دارد که همانگونه که از اسم آن مشهود است بیشتر شبیه دکترای افتخاری است .

پیش از انقلاب مرحوم دکتر دادخواه و مرحوم ادوارد ژوزف و مرحوم صمد خورشید موفق به اخذ این جایزه جهانی شده بودند ولی فعالیت فیلاتلیست های ایران پس از انقلاب بسیار چشم گیر و افتخار آمیز بوده است .

 

 

 افرادی که توانستند پس از انقلاب کسب مدال نمایند و برای مملکت خود در مجامع بین المللی عزت و سر افرازی به ارمغان بیاورند با ذکر بالاترین مدالهای آنها بشرح زیر میباشد :

1. آقای فریدون فرح بخش                                                مدال طلای بزرگ با جایزة مخصوص و گراند پری
2. آقای دکتر علی شرقی                                                   مدال طلای بزرگ با جایزة مخصوص و گراند پری
3. آقای یوسف چایچی                                                     مدال طلای کوچک
4. آقای دکتر ابو تراب فتوحی                                           مدال طلای کوچک
5. آقای دکتر حسین بهمنیار                                              مدال نقرة بزرگ

 

مدال های فوق همگی در گروه مطالعات تمبرهای کلاسیک ایران بدست آمده است . اصولا دورة کلاسیک به دورة قبل از سال 1890 میلادی اطلاق می شود و بنابراین از سال 1868 که اولین تمبر شیر و خورشیدی ایران چاپ  شده است تا پایان 1890 میلادی دورة تمبرهای کلاسیک ایران است . در دورة کلاسیک نیز تمبر های شیر و خورشیدی از اهمیت خاصی برخوردار است و از لحاظ مطالعه و بررسی بهترین دوره محسوب می شود . قدیمی ترین پاکتی که از تمبرهای شیر و خورشیدی موجود است مربوط به جمادی الثانی 1285 قمری است و در کلکسیون مشهور تاپلینگ در موزه بریتانیا موجود است .

تمبرهای شیر و خورشیدی از اینجهت حائز اهمیت است که اولا همگی آن در ایران و با وسایل بسیار ابتدایی و بیشتر با پرس های دستی چاپ شده است . حتی در مواردی ما گزارش هایی داریم که بعضی از آنها روی سکوهای خشتی و فشار دست و وزنه ای که روی کلیشه می گذاشتند آماده گردیده است , از این گذشته چون بودجه و برنامة اساسی برای این منظور پیش بینی نشده بود و ظاهرا کاغذ و مرکب چاپ هم در آن زمان گران و نایاب بوده است و برای هر نوبت چاپ,  کاغذ و مرکب را از بازار تهیه می نمودند , لذا واریته های گوناگون از لحاظ نوع کاغذ و ضخامت آن و تنوع رنگها به لحاظ یکنواخت نبودن مرکب ایجاد می شده است . حتی گاهی تمبر ها با پرس های دست ساز چاپ می شده و چون فشار پرس کافی نبوده , طرح تمبرها روی کاغذ بطور کامل قابل رویت نبوده است لذا مجددا تمبر را روی پشت همان کاغذ روی همان کاغذ چاپ می نمودند که به اصطلاح Double Print   ایجاد می شده است . بعضی اوقات چون چاپ روی کاغذ بصورت صحیح نبود بعلت کمیابی و گرانی آن  مجبور بوده اند کاغذ را برگردانند و مجددا چاپ کنند که واریته بسیار کمیاب دو رو چاپ یا  “Printed Both Sides” بوجود می آمده است. چون کلیشه های موجود تمبرهای شیر و خورشیدی چهار عدد تکی بوده است گاهی این کلیشه ها را که پهلوی هم می گذاشتند و با سیم به هم می پیو سته اند اشتباها یکی یا دوتا از کلیشه ها را بطور وارونه کنار هم می نهادند که پدیده بسیار نایاب “Tete Beche” ایجاد می گردیده استاینگونه تنوع ها در تمبر های کمتر کشوری در جهان بوجود آمده است لذا موضوع های مختلف و گوناگونی را برای بررسی و مطالعه در اختیار تمبر شناسان قرار می دهد که اگر این تنوع های نادر را با واریته های دیگر نظیر کاغذهای خط دار و دپلاسهDisplace” “و حتی جای انگشت چاپ کنندگان و سایر اشتباهات را در نظر بگیریم تمبر های شیر و خورشیدی ایران یکی از بهترین منابع تمبر شناسی در جهان است در عین حال طراحی آلبرت بار طراح فرانسوی با آن طرح زیبای شرقی و زنجیره 86 دانه مروارید که دور شیر و خورشید را گرفته است و طرح های اسلیمی اطراف آن , تمبرهای سری اول ایران را بصورت یکی از زیبا ترین تنبرهای اولیة جهان در آورده است اما چون موضوع این مقاله فقط مقدمه ای بر تمبر شناسی ایران است بررسی واریته های دوران اول کلاسیک را به وقت دیگری واگذار مینماییم .

                                                                           

تاريخچه نشان شيرو خورشيد در ايران

شیر و خورشید نشانی است که تا پیش از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ نماد ملی ایران بود. این نشان تلفیقی از سنن کهن میان‌رودان، ایران ، عرب ، ترک ، یهودی و مغول است. شیر و خورشید در اصل نشان ستاره‌بینی، خورشید در صورت فلکیِ اسد (شیر) در منطقةالبروج بوده‌است.

در دوران حکومت سلسله‌های ترک و از حدود قرن ششم هجری، علامت شیر و خوشید از ستاره‌بینی وارد کارهای هنری در قلمرو اسلامی از مصر تا آسیای میانه شد. از دوران سلجوقیان روم سکه‌هایی با نقش شیر و خورشید می‌توان یافت و سپس این نشان از قرن نهم هجری/پانزده میلادی بطور ناپیوسته بر روی پرچم‌های ایران نقش بسته‌است.

نشان شیر و خورشید در هر دوره‌ای از تاریخ بصورت مختلفی تعبیر شده‌است. در ابتدا تنها نشانی ستاره‌بینی بوده‌است نه مظهر حکومت. در دوران صفویه این نشان تعبیری شیعی/ایرانی پیدا می‌کند. از زمان شاهان بعد از آغامحمدخان قاجار و همزمان با تحولات فکری و اجتماعی در آن زمان، تعبیر شیعی نشان به تدریج کمرنگ می‌شود. در این دوران است که این نشان به اشتباه به ایران قبل از اسلام نسبت داده‌می‌شود. این نشان پس از انقلاب ۱۳۵۷ با نشان فعلی جمهوری اسلامی جایگزین می‌شود.

حجم عظیم شواهد و متون ادبی و باستان شناسی، که احمد کسروی، مجتبی مینوی و سعید نفیسیصورت فلکیِ اسد در منطقة البروج از قرن ششم هجری نقشی نمادین و رایج شد. تحقیقات مینوی، نفیسی و کسروی نشان می‌دهد که این نشان از ستاره‌بینی وارد فرهنگ عام، نشان‌ها و نقوش هنری شده‌است و از آنجا به تدریج و در حدود قرن پانزده میلادی(نهم هجری) به نقش‌های روی پرچم‌ها وارد می‌شود. گردآوری و بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد که نشان ستاره‌بینی خورشید در

بگفته شاپور شهبازی در ایرانیکا این نماد «تلفیقی از سنن کهن ایران و عرب و ترک و مغول بود.» افسانه نجم آبادی، استاد دانشگاه هاروارد، بیان می‌کند که نشان شیر و خودشید موفقیت بی نظیری در میان نشان‌های موجود در ایران برای نشان دادن هویت امروزی ایرانی داشته‌است. این نشان از تمام فرهنگ‌های مطرح در تاریخ ایران تاثیر گرفته‌است، بطوریکه نشان‌ها و تعبیرهای زرتشتی، شیعه، ترکی، یهودی را یکجا جمع نموده‌است .

در ایران پیش از اسلام، خورشید (به صورت یک مرد) همیشه سلطنت را در ایران تداعی می‌کرده‌است: «تصویر بلورین خورشید» سراپرده سلطنتی داریوش سوم را متمایز می‌نموده‌است. درفش اشکانیان با تصویر خورشید تزیین می‌شده‌است. بر بالای تاج سلاطین ساسانی گویی قرار داشت که نماد خورشید بود. مالالاس رومی به نامه‌ای اشاره می‌کند که در آن شاه ایران را «خورشید شرق » و قیصر روم را «ماه غرب » نامیده‌اند. شیر نیز پیوند نزدیکی با شاهنشاهی در ایران داشته‌است: ردیف‌هایی از شیران زینت بخش تخت و ردای شاهان هخامنشی بوده‌است. تاج آنتیوخوس اول شاه پارسی تبار کوماژن (حک : ۳۴ـ ۶۹ پیش از میلاد) با تصویر شیر تزیین شده بود. در نقش برجسته مراسم اعطای مقام در نقش رستم، اردشیر اول زرهی با تصویر شیر به تن داشته‌است. شیر نقش تزیینی مشابهی برای عضدالدوله دیلمی داشته‌است. در برخی لهجه‌ها و گویش‌های شرق ایران، واژه شاه، شیر تلفظ می‌شود.

قدیمی‌ترین پرچم شیر و خورشید دار شناخته شده به سال ۸۲۶ هجری قمری (حدود ۱۴۲۳ میلادی) همزمان با دورهٔ تیموریان بر می‌گردد. این پرچم در مینیاتوری از شاهنامه شمس الدین کاشانی (منظومه‌ای درباره جهانگشایی مغولان) به تصویر کشیده شده‌است. این مینیاتور که حمله مغولان به حصار شهر نیشابور را نشان می‌دهد. سربازان (مغول) را نشان می‌دهد که پرچمی مزّین به نشان شیر و خورشید در کنار پرچمی دیگر مزین به هلال ماه حمل می‌کنند.

بگفته افسانه نجم‌آبادی در دوران صفوی نشان شیر و خورشید مظهر دو رکن جامعه بود: «حکومت و مذهب»^[۱۱] مشخص است که هر چند درفش‌های مختلفی در زمان شاهان صفوی بخصوص نخستین شاهان صفوی استفاده می‌شده‌است، تا زمان شاه‌عباس صفوی، نشان شیر و خورشید به نشانی رایج در درفش‌های ایران بدل شده‌بود.^[۱] بگفتهٔ یحیی ذکا در دوره صفوی «نشان خورشید» نشانگر نظام سال و ماه خورشیدی و «نشان شیر» در آن اشاره به امام علی، «شیر خدا» برگرفته از عبارت مشهور «اسدالله الغالب» است که در بعضی از نشان‌ها این جمله در زیر نشان شیر و خورشید به چشم می‌خورد و شمشیر در دست شیر نیز ذوالفقار شمشیر مشهور علی ابن ابیطالب امام اول شیعیان است.

تفسیر صفویان از این نشان برمبنای ترکیبی از اسطوره‌ها بخصوص شاهنامه فردوسی، داستان‌های محمد پیامبر مسلمانان و منابع اسلامی بود. شاهان صفوی برای خود دو نقش قائل بودند: «شاه و مقدس مرد.» این تفسیر دوگانه از نقش شاه به سبب شجره نامه‌ای بود که شاهان صفوی برای خود قائل بودند. دو شخص نقشی کلیدی در این میان داشتند. جمشید شاه اسطوره‌ای ایران به عنوان بنیانگزار شاهنشاهی در اسطوره‌های ایرانی و علی، امام اول شیعیان. در این پندار، خورشید سمبل جمشید و شیر سمبل علی امام بود. شاپور شهبازی به نقش کلیدی شاهنامه فردوسی در جهانبینی صفویان اشاره می‌نماید. او می‌نویسد که بکارگیری شیر و خورشید توسط صفویان می‌تواند برگرفته از شعرهایی از شاهنامه باشد که به خورشید ایرانیان در مقابل ماه تورانیان و یا سزار روم ماه غرب و شاه ایران خورشید شرق اشاره می‌کند. از آنجایی که درفش عثمانی‌ها به عنوان حاکمان سرزمین روم در آن زمان و به عنوان رقیب صفویان هلال ماه بود. صفویان، با الهام از این شعر شاهنامه نشان شیر و خورشید را بعنوان نشان ملی خود برگزیدند.

به گفته نجم‌آبادی خورشید علاوه بر استعاره بر جمشید، دو معنای استعاره‌ای دیگر نیز برای صفویان داشته‌است. مفهوم زمان برمبنای گاهشماری خورشیدی که متمایز از گاهشماری قمری عربی-اسلامی بود. همچنین معنای ستاره‌بینی و دخالت کیهان در تقدیر و تعبیری که ستاره‌بینی از حالت نجومی شیر در صورت فلکی خورشید (اسد) داشت. صورت فلکی شیر نیز خوش یمن‌ترین جایگاه خورشید بوده‌است. بنابراین نشان شیر و خورشید دو جفت آسمانی و زمینی را به هم پیوند می‌داد، شاهنشاه و مقدس مرد (جمشید و علی)، که به توسط نشان کیهانی خورشید در برج شیر(اسد) به هم پیوند داده شده بودند.

در جستجوی یافتن تعبیر صفویان از نشان شیر و خورشید، شاپور شهبازی چنین تحلیل می‌نماید که صفویان شیر را سمبل علی، امام اول شیعیان، می‌دانستند و خورشید سمبل انوار الاهی که همان تغییر یافته مفهوم باستانی «فرّ دین» بود. باز معرفی مفهوم فر ایزدی توسط صفویان برای توجیه و مشروعیت بخشی به حکمرانی صفویان بود. آن‌ها چنین مشروعیتی را با نسبت دادن فرّایزدی به علی و از طریق نسبت دادن خود به امام چهارم شیعیان و از طریق مادر امام چهارم شیعیان (شهربانو) به شاهان ساسانی بوجود آورده بودند.

مهر شاهنشاهی نادرشاه در سال ۱۷۴۶ منقش به شیر و خورشید بود. نشان همجنین مزین به عبارن «الملک الله» بود . دو شمشیر آب طلای متعلق به کریم‌خان زند دارای نشان نجومی شیر است که نشانگر نشان ستاره بین شیر در برج اسد دارد. از دیگر نمونه‌های مربوط به این دوران می‌توان به نقش شیر و خورشید بر روی سنگ قبر یک سرباز زند اشاره‌نمود.

قدیمی‌ترین نشان شیر و خورشید شناخته‌شده، سکه‌ای است که بمناسبت تاجگزاری آغامحمدخان بسال ۱۷۹۶ ضرب‌شده‌است. در این سکه در زیر شکم شیر علی، امام شیعیان ذکر شده‌است (یا علی) و در بالای نشان شاه وقت خوانده شده‌است (یا محمّد). این سکه می‌تواند بیانگر آن باشد که هنوز در این زمان شیر به مذهب و خورشید استعاره‌ای از شاه ایران است (ایرانیت و اسلامیت حکومت. در دوران قاجار این نشان کاربردی گسترده داشته‌است و از علم‌های عزاداری ماه محرم تا سندهای ازدواج یهودیان ایران (کِتوباس) از این نشان استفاده می‌شده‌است.

این نقش در اوایل دوره قاجار به شکلی کاملاً ناهمسان روی سکه‌ها، نشان‌ها و پرچم‌ها ظاهر شد. فتحعلی شاه قاجار به تقلید از نشان لژیون دونور فرانسه، نشان شیر و خورشید ایرانی را در ۱۲۲۲-۱۲۲۵ پدید آورد تا به دیپلمات‌ها و مقامات اروپایی اعطا کند. به این ترتیب ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید شد. بدین سان است که یک قرن بعد نویسنده‌ای اروپایی می‌نویسد: «ایران امروزه به سرزمین شیر و خورشید معروف است»

گاسپار دروویل که در ۱۸۱۲-۱۸۱۳ در ارتش ایران خدمت کرده بود، گزارش می‌دهد که پرچم‌ها و نشان‌های ایرانیان دارای نشان زرهی کشور، یعنی یک شیر خوابیده و خورشید در حال طلوع همراه با عبارت سلطان بن سلطان فتحعلی شاه قاجار است. لویی دوبو گزارش می‌دهد که محمدشاه قاجار (جانشین فتحعلی شاه) دو پرچم داشته‌است: «یکی با نقش شمشیر علی، که دو لبه‌است» و دیگری «با نقش یک شیر خوابیده و خورشیدی که از پشت آن طلوع می‌کند». پرچم دوم پرچم اصلی کشور بود.دروویل تصاویر جالبی از پرچم ایران آورده‌است. در یکی از این تصاویر شیر با شمشیری در دست تصویر شده‌است. بگفته شاپور شهبازی این نخستین باری است که با شیر شمشیر در دست روبه رو می‌شویم؛ نمادی که از عصر محمدشاه قاجار به بعد به نشان متعارف ملی ایران تبدیل شد. گویا از اواخر دوران فتحعلی شاه به تدریج دو پرچم شیر و خورشید و ذوالفقار علی با هم تلفیق می‌شود و شیر که مظهر علی بوده‌است شمشیر دریافت می‌کند.

افسانه نجم آبادی تغییرات نشان شیر خورشید از زمان فتحعلی‌شاه را متاثر از تغییراتی می‌داند که در عرصه اجتماعی سیاسی ایران از زمان فتحعلی شاه شروع می‌شود که بر نحوه تفسیر نشان شیر و خورشید نیز تاثیر می‌گذارد. افسانه نجم‌آبادی می‌نویسد که از زمان فتحعلی شاه به تدریج جنبه مذهبی حکومت و شاهان ایران کمرنگ می‌شود و به دنبال آن تفسیر شیعی شیر و خورشید جایش را به تفسیری ملی گرایانه می‌دهد. نوشته‌های باز مانده از آن زمان از جمله شعری به قلم خود شاه ایران نشان می‌دهد که خورشید در آن زمان استعاره از شاه ایران است و اشاره به جمشید، شاه اسطوره‌ای ایران در شاهنامه فردوسی داشت. در این نوشتارهای برجامانده از آن زمان، به شیر نیز استعاره‌ای برگرفته از اسطوره‌های شاهنامه نسبت داده‌اند. شیر در آن زمان اشاره به رستم داشت که شیر نشان او بود و نشانگر پهلوانان و دلاوران ایرانی داشت که آماده برای پاسداری از ایران بودند. شهبازی با نقل فرمانی از زمان محمد شاه نشان می‌دهد که چگونه در اثر مراودات ایرانیان با اروپاییان و آشنایی مجدد شاهان ایران با عظمت ایران باستان نشان شیر وخورشید تعبیری ملی گرایانه پیدا می‌کند. محمدشاه در سال ۱۲۵۲ فرمانی رسمی صادر کرد که شکل و کارکرد انواع نشان‌های شیر و خورشید را تعیین و تعبیری ملی گرایانه از این نشان ارائه می‌دهد و خاستگاه آنرا با ایران پیش از اسلام و زردشتیگری پیوند می‌زند. برای نخستین بار از زمان محمدشاه قاجار است که در بسیاری از سکه‌هاگوته شاعر آلمانی قطعه‌ای شعر فارسی با نام «در درفش» موجود است که عیناً به خط فارسی نقل کرده‌اند. این قطعه را حاج میرزا ابوالحسن خان شیرازی معروف به ایلچی که نخست در ربیع الثانی ۱۲۲۴ قمری به سفارت انگلستان مامور شده و سپس در ۱۲۴۰ وزیر امور خارجه فتحعلی شاه شده بود، بر روی درفشی که با خود داشته رسم کرده بوده است و نقش این بیرق بنابر فحوای این قطعه، شیر و خورشید بوده است: و نشان‌ها تاجی بر بالای خورشید قرار داده شد. هر چند پیوند شیر خورشید به ایران پیش از اسلام توسط محمد شاه یک نابهنگامی زمانی و به اشتباه بوده‌است. در «دیوان غربی ـ شرقی»

فتحِ علی شاه ترک، جمشید گیتی افروز		کشور خدای ایران، خورشید عالم افروز
چترش بصحن کیهان، افگنده ظل اعظم		گرزش به مغز کیوان، آکنده مشک سارا
ایران کنام شیران، خورشید شاه ایران		زانست «شیر و خورشید»، نقش درفش دارا

از تغییراتی که در زمان سلطنت فتحعلی شاه در درفش و علامت دولت ایران رخ داد، تغییرات در نژاد شیر بود، بدین معنی که قبل از اواسط سلطنت فتحعلی شاه، همیشه شیری که در سکه‌ها و درفش‌های ایران نقش می‌گردید، شیر ایرانی بود، زیرا «شیرهای ایرانی چه نر و چه ماده، بی یال بوده‌اند نه همچون شیرهای آفریقا که نرهایشان یالدار و ماده شان بی یالست» از این زمان با تاثیر گرفتن از اروپاییان تصویر شیر بر اساس شیرهای نر آفریقایی که دارای یال بودند ترسیم می‌شود.

در پنجمین متمم قانون اساسی مشروطه نخستین قانون اساسی ایران (قانون اساسی مشروطه)، پرچم ایران به شکل شیر و خورشید بر روی سه رنگ سرخ و سفید و سبز تعیین شد. این قانون شکل نشان شیر و خورشید پرچم را ایستاده همراه با شمشیری در دست و خورشیدی در پس زمینه توصیف می‌کند.

هرچند شاهان پهلوی نشان شیر و خورشید قاجارها را می‌پذیرند، اما آن‌ها تاج کیانی (تاج قاجارها) شیر و خورشید را با تاج پهلوی عوض می‌کنند. پهلوی‌ها تعبیر ایرانی شیر را دوباره رواج می‌دهند. شیر در ایران نشان سلطنت و همچنین سمبل رستم در شاهنامه فردوسی می‌باشد. شاهان پهلوی تعبیر ایرانی را دوباره رواج دادند، تعبیری که در آن شیر نشان پادشاهی و همچنین نشان رستم در شاهنامه بوده‌است. تعابیر متعدد نشان در طول تاریخ، هر چند بستر قدرتمندی برای شیر و خورشید بعنوان نشان ملی ایران بوجود آورده بود، اما زمینه مناسبی برای چالش این نشان نیز بوجود آورده بود. نمونه مهم این چالش‌ها زمانی بود که سفارت ایران در لندن از مجتبی مینوی گزارشی در مورد شیر و خورشید خواست. در این گزارش مینوی بر ریشه ترکی این نوشتار پای فشرده بود. مینوی به دولت ایران پیشنهاد نموده بود که نشان شیر و خورشید با درفش کاویانی جایگزین نماید که این پیشنهاد مورد موافقت قرار نگرفت. این نشان پیش از این در زمان جنگ جهانی اول به چالش کشیده شد. زمانی که حسن تقی زاده نشریه کاوه را در برلین چاپ می‌کرد. در این زمان تقی زاده استدلال می‌کرد که نشان شیر و خودشید نه ریشه‌ای ایران دارد و نه آنچنان که پنداشته می‌شود نشانی قدیمی است. او اصرار داشت که نشان شیر و خورشید باید با نشانی ایرانی تر مانند درفش کاویانی جایگزین شود.

نشان شیر و خورشید تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ بعنوان نشان ملی ایران باقی ماند. در این زمان این نشان با حکمی از مکان‌های عمومی و سازمان‌های دولتی برچیده شد و با نشان فعلی جمهوری اسلامی جایگزین شد.با وجود آنکه این نشان مفهوم بسیار قدیمی شیعی داشت و شیر منسوب به علی امام اول شیعیان بود، در فضای انقلاب سال‌های اول پس از انقلاب، نشان شیر و خورشید سمبل یک «نظام سرکوبگر، غربزده شاهنشاهی» بود که باید جایگزین می‌شد.

در فضای هیجان زده روزهای نخست انقلاب ۱۳۵۷، بسیاری از نشان‌ها، یابودها و بناهایی که از نگاه انقلابیون مظهری از حکومت پهلوی تلقی می‌شدند تخریب یا به طرق گوناگون از دید عمومی پنهان شدند. حذف این نشان تاریخی با نارضایتی بسیاری از مورخان و چهره‌های فرهنگی ایران پس از انقلاب مواجه بوده‌است. در سال‌های اخیر اکنون ابراز تمایل به بازگشت این نشان در میان قانونگذاران جمهوری اسلامی نیز حس می‌شود. در سال ۱۳۸۷ تلاشی برای بازگرداندن سردر شیر و خورشید مجلس ایران صورت پذیرفت. اما با وجودی که این کار با استقبال افکار عمومی همراه بود و قانونگذاران ایران هم نسبت به این کار ابراز تمایل کرده بودند، این شیرها پس از دو روز دوباره به زیر کشیده شد.

در لس آنجلس که دارای جمعیت بزرگی از ایرانیان است نشان شیر خورشید از روی لیوان‌ها تا روی چترها بکار می‌رود. میزان محبوبیت نشان شیر و خورشید در نزد ایرانیان خارج از کشور بسیار بیش از محبوبیت نشان در ایران قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در خود ایران است.

از سال ۱۹۲۹ شیر و خورشید سرخ بعنوان یکی از نشان‌های رسمی جمعیت صلیب سرخ جهانی در کنار نشان‌های هلال احمر و صلیب سرخ پذیرفته شد. از ۴ سپتامبر ۱۹۸۰ نظام جمهوری اسلامی ایران بطور رسمی اعلام نمود که از این به بعد از نشان هلال احمر استفاده می‌کند. هر چند حق خود را برای بازگشت به نشان شیر و خورشید محفوظ اعلام نمود. کنوانسیون ژنو همچنان شیر و خورشید را یکی از نشان‌های رسمی خود می‌داند.

برگرفته از وبلاگ پارس استمپ

راز اداره مباركه پست 1

راز اداره مباركه پست

پست در عصر قاجار مقوله بسیار لوكسی بوده است و هر جا این اداره احداث شده، نام «مباركه» به خود گرفته است. هنوز تمبرهای شیر و خورشید باارزش ترین تمبرهای ایران محسوب می شود كه در عصر قاجار به چاپ رسیده است و آثار زیادی هم از آن در بازار تمبر موجود نیست.

اولین خاطره اداره پست تهران یا اداره مباركه پست تهران به سال های ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۲ بازمی گردد. روزهای شلوغ، صلات ظهر، نامه بنویس های شهری كه تاوان بی سوادی اهالی شهر را پس می دهند و یا از كنار سواد مكتب خانه ای از نوشتن هر نامه چند قران كاسب می شوند. اینجا كوچه پشتی اداره مباركه پست تهران است كه خاطرات روزهای روشن نامه بنویسان و تمبر بفروشان پشت ساختمان خود را از یاد برده است. به جای سروصدای آن روزهای پرسروصدا در این سال ها هر جمعه به جای هر روز چند نفری با كارتن یا موتور و بعضی هم با صندوق در كوچه پشتی اداره پست تهران در خیابان امام خمینی توی پیاده رو جمع می شوند و آلبوم های خود را رد و بدل می كنند. این مردان به نسبت جاافتاده اسم این روز را جمعه بازار تمبر گذاشته اند. درست پشت ساختمان پست قدیمی كه امروزه به موزه پست تغییر نام داده است. این جمعه بازار هر چند رونق خاصی ندارد اما پاتوق تمبربازان تهران است. آنها كه روزهای نامه بنویسان را به یاد ندارند.

اما این تمام قصه تمبر نیست، چون سال های پیش تهران علاقه مندان بسیاری را در رابطه با تمبر دور خود داشت. سال های گذشته افراد بیشتری در كار خرید و فروش بودند. در سطح شهر نیز مغازه های بیشتری به كار خرید و فروش تمبر مشغول بودند. الان هم طی هفته به صورت متفرق افرادی هستند كه پاكت های قدیمی و تمبرهای قدیمی را در قالب ویترین های گران عرضه می كنند.

طی ۱۰ سال اخیر بازار بزرگ فروش تمبر در این نواحی از سكه افتاده است و در واقع تعطیل شده است. بعد از تعطیل شدن بازار بزرگ تمبر و مغازه های اطراف موزه پست این كسادی شدیدتر شد و فروشندگان تمبر پراكنده تر شدند. ولی خوب باز هم مدیران موزه پست قبول كردند كه همین بازار كوچك پشت ساختمان موزه برپا شود البته برای موقعیت اجتماعی موزه زیاد خوب نبود ولی بهتر از این بود كه چند نفر با موتور بیایند پشت ساختمان موزه پست روی موتورهای سواری خود تمبر بفروشند حتی خود موزه هم مخالفتی ندارد كه این بازار پشت ساختمان برپا شود. دبیر انجمن تمبر ایران در این مورد می گوید: «به موزه نامه داده ایم كه چتر یا مكانی تهیه كند تا فروشندگان تمبر بتوانند از آنها برای اقامت چندساعته خود استفاده كنند ولی متاسفانه شهرداری تهران امكانات لازم را در اختیار این جمعه بازار نمی گذارد.» شلوغی بازار شاید حدود دو ساعت طول بكشد یعنی چیزی حدود ساعت ۳۰/۱۰ صبح تا ۱۲ ظهر و بعدازظهر كل افراد تمبرباز به ۲۰ نفر هم نمی رسند. این جمعیت بسته به هوای آن روز، آفتابی یا ابری بودن آسمان متغیر است. یك روز كه هواشناسی می گوید آسمان امروز ابری است با احتمال بارندگی، جمعیت كمتری در كوچه پشتی موزه پست تهران برای تمبربازی جمع می شوند ولی اگر هواشناسی هوای صاف با ابرهای زودگذر را پیش بینی كند وضعیت فرق می كند و جمعیت بیشتری در كوچه پشتی موزه جمع می شوند. به جز بازارچه تمبر هر جمعه كه جمعیت زیادی را هم مشغول خود نمی كند این علاقه مندان به تمبر بعضی روزها در مجمع عمومی مربوط به خود جمع می شوند و در جلسات خصوصی خود كلكسیون های خود را رد و بدل كرده و یا تمبرهای جدید خرید و فروش می كنند. افرادی كه هر جمعه در منطقه تاریخی خیابان امام خمینی جمع می شوند هم شامل بعضی مجموعه دارها می شوند، هم فروشنده اند و هم علاقه مند به جمع آوری تمبر. ولی هارتیونیان می گوید خیلی ها هم هستند كه ادعا می كنند ما هیچ وقت تمبر خودمان را نفروخته ایم و همیشه خریداریم.

● پاییز شلوغ

آنها كه سال ها در این بازار رفت و آمد داشته اند می گویند بعضی مواقع شلوغی عجیبی در این بازار ایجاد می شود. این روزهای شلوغ متعلق به پاییز است. پاییز خشك و دلپذیر با آب و هوای مطبوع. جمعه بازار تمبر در سه ماه به یادماندنی پاییز رونق بیشتری دارد ولی این بازار همیشه در تابستان خلوت تر است دلیل آن هم به عقیده برگزاركنندگان بازار گرمای هوا و تعطیلات تابستان و مسافرت ها است. البته هارتیونیان می گوید: «همه جای دنیا می گویند چون زمان مرده یعنی همان زمان اوقات فراغت بهترین موقع برای برگزاری این بازارچه ها و شركت در آنها است به همین دلیل پاییز و زمستان فصل رونق این بازارچه ها است.» البته زمستان هم مشكلات خود را دارد؛ سرما، باران و برف و آب همه را پراكنده می كند و هماهنگی ها را از میان می برد. ولی خوب همیشه هم بارندگی نیست و همیشه هم بارندگی قابل پیش بینی نیست. تمام آلبوم به دست های جمعه بازار تمبر كه واسطه گران این عرضه و تقاضا هستند در این جمعه به ۱۵ نفر نمی رسند. شاید به خاطر گرمای بیش از حد تهران است كه همه هوای خنك خانه را ترجیح داده اند. محمود علیمراد یكی از اعضای این بازار یك آلبوم را به دست می گیرد و توضیح می دهد كه تمبرهای آن از سال ۱۳۱۸ آغاز شده و تا آخرین تمبر محمدرضاشاه پهلوی یعنی نوروز ۱۳۵۸ را دربرمی گیرد. او معتقد است این معتبرترین و بهترین آلبوم در اختیار او است كه یك میلیون و ۶۰۰ هزار تومان قیمت دارد. وی همین طور كه عرق سروصورت خود را با دست پاك می كند آلبوم دیگری برای فروش نشان می دهد كه دوران جمهوری اسلامی را شامل می شود. آغاز آن سال ۱۳۵۷ است و تا سال ۱۳۸۵ و تمبر جام جهانی ۲۰۰۶ ادامه دارد. به واقع تمبر بازی های جام جهانی ۲۰۰۶ تمبر پایانی این آلبوم است. از او می پرسم بیشتر چه كسانی از این بازار تمبر خریداری می كنند و او توضیح می دهد: «كسانی كه بخواهند برای آینده خود سرمایه گذاری كنند از این تمبرها می خرند و نگهداری می كنند. دو چیز برای سرمایه گذاری مفید است یكی زمین، و دیگری تمبر چون هیچ كدام دوباره تولید نمی شوند و به همین دلیل خرید و داشتن آنها مفید است.»

● نبودن همیشگی

حدود سه سال پیش شركت پست تبلیغات گسترده ای در مورد برگزاری یك نمایشگاه برای تمبر انجام داد كه بر همین اساس نمایشگاه تمبری برای كشورهای مختلف برگزار كند. برنامه ریزی اولیه این نمایشگاه برای برگزاری نمایشگاه تمبر از كشورهای مختلف بود و شركت پست نیز یك سری تمبرهای مشترك با كشورهای اوكراین، چین، برزیل و هند چاپ كرد. طبق گفته دبیر انجمن تمبر ایران: «مقرر شد در زمان برگزاری هفته های فرهنگی در ایران نمایشگاهی هم از تمبرهای هر كشور برگزار شود، اولین بار با اوكراین این نمایشگاه در موزه پست برگزار شد كه تجربه موفقی هم بود با اینكه این نمایشگاه تابع كار موزه بود ولی ساعت كار با تمبربازی جور درنمی آید. به دلایلی مدیران دولتی هم تمایلی به انجام این گونه كارها ندارند.»

●مجموعه كامل در ایران نداریم

تمبر و تمبربازی در ایران مثل بسیاری از كشورهای دنیا دچار رانت های عجیب و غریب است و مافیای خاص خود را دارد. یك كلكسیونر با خرید یك تمبر می تواند كلكسیون چند میلیونی خود را كامل كند و ارزش آن را به میلیارد برساند تا در دنیا هم فقط یك نمونه باشد و جوایز بزرگ بین المللی را هم نصیب خود می كند، هرچند طبق گفته دبیر انجمن تمبر ایران مجموعه كامل تمبر در ایران وجود ندارد اما این مجموعه های كامل در دنیا رانت های عجیبی دارند.

اینكه مجموعه های كامل چه سرنوشتی پس از مرگ دارندگان آن پیدا می كنند خود از اهمیت خاصی برخوردار است و متاسفانه در ایران كلكسیونرها اعتقادی به اهدای مجموعه تمبر یا مجموعه های دیگر ندارند و به دلیل بدبینی موجود در بین كلكسیونرهای تمبر در ایران مجموعه های تمبر اهدا نمی شوند. طبق گفته ویلیام هارتیونیان شخصی به نام ندیمی كه بهترین مجموعه پاكت قاجار را دارد علاقه مند است این مجموعه گرانبها را به موزه پست اهدا كند. وی می گوید: «حاج حسین آقای ملك یك كلكسیونر بزرگ بوده است كه مجموعه تمبر بسیار باارزشی دارد. وی تمبرهای خود را اهدا كرد ولی متاسفانه آنچه در موزه ملك از مجموعه تمبر وی باقی مانده است صفر است، هم چیدمان آن اشتباه است و هم زیرنویس تمبرها، البته تمبرهای تقلبی هم وارد آن كرده اند كه ارزش مجموعه را كاهش می دهد.» این استاد دانشگاه همچنین می گوید: «تبلیغ منفی در خصوص مجموعه حسین ملك رایج شده بر این مبنا كه تمبرهای این مجموعه را دزدیده اند. در حالی كه دزدیده شدن تمبرهای این مجموعه درست نیست. ولی واقعیت این است تمبرهایی كه این شخص داشته است در موزه موجود نیست.» هارتیونیان جمع آوری تمبر را اینگونه توضیح می دهد: «كلكسیون بازی یك حالت روانی خاص دارد كه فرد می خواهد یك تمبر منحصر به فرد برای خودش داشته باشد.» ادارات پست كشورهای مختلف دو انگیزه برای چاپ تمبر دارند كه یكی وصول درآمد برای خدماتی است كه انجام می دهند و دیگر اینكه این تمبر یك قطعه زیبای هنری است كه حاوی اطلاعات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هم هست. دبیر انجمن تمبر ایران در این مورد توضیح می دهد: «محدود بودن تیراژ تمبر و زیبایی و تبلیغات شركت پست برای آنها به خاطر فروش بیشتر به مردم است. چون تیراژ محدود است باعث افزایش قیمت آن می شود به همین دلیل با توجه به كشش بازار منتشر می شود.»

برگرفته از سايت آفتاب

اشنايي با موزه ارتباطات

" نه برف ، نه باران ، نه گرما و نه تاريکي شب ، چاپاران ايراني را در رسيدن به مقصد باز نمي دارد." اين جمله معروف هرودوت مورخ نامي يونان درباره چاپاران ( پستچي هاي ) دوره هخامنشيان، مدتي بود فکر مرا به خود مشغول و حس جستجوگرم را تحريک مي کرد تا اينکه در يک روز گرم تابستان و در گرماگرم شلوغي ميدان امام خميني (توپخانه) وارد کوچه هشت متري پست شدم. در اين کوچه فقط يک در و يک پلاک ثبتي وجود دارد ، آن هم مربوط است به موزه ارتباطات (پست سابق). از سر کوچه جهت مخالف تابلوي شهرداري را که روي آن نوشته بود "موزه ارتباطات" را پيمودم (گويا کسي يا باد جهت تابلو را کاملا برعکس کرده بود). مقابل عمارت زيبا و منحصربه فرد موزه ايستادم و چند دقيقه اي فقط نگاه کردم.

در خيال خود به سال 1307 هجري شمسي فكر مي‌ كنم كه در اوج گرماي تير ماه، کساني چون مهندس مظلوميان از معماران بلديه تهران در كنار مهندس نيكلاي ماركف گرجستاني و تعدادي از صاحب ‌منصبان قصد کلنگ‌‌ زني طرح "عمارت جليله پست" را داشتند. کلنگ بر زمين كوبيده مي‌شود تا آن طرح با وسعت 6 هزار مترمربع در سال 1311 به بار بنشيند.

از آن کلنگ و ساخت ‌و ساز سال‌ها گذشته است و امروز آن عمارت بزرگ به ‌نام موزه ارتباطات در شلوغ ‌‌ترين ميدان شهر درهاي خود را به ‌روي بازديدكنندگان گشوده است. اين عمارت بزرگ و قديمي با معماري ‌برگرفته از سبكهاي مختلف همچون سبك هخامنشي در سرستون‌ ها يا سبك اسلامي صفوي در طاق‌ نما‌ها همچنان استوار و پابرجاست. موزه بسيار خلوت و يا بهتر بگويم تنها بازديد کننده موزه من هستم. با مراجعه به روابط عمومي و معرفي خود آقاي حسن محمدي مسئول روابط عمومي و خانم غفاري از راهنمايان موزه مرا در بازديد همراهي و به سوالاتم پاسخ دادند.

محمدي درباره ساختمان موزه گفت : بناي اين ساختمان تقريبا 80 سال قدمت دارد و از ابنيه عظيم دوره پهلوي اول به شمار مي رود. موزه با مشخصه‌ هاي واقع شدن در جنوب ميدان مشق سابق و مجاورت با باغ ملي، هم ‌جواري با ابنيه تاريخي و هم ‌سبك و هم ‌دوره خود، بي نظير‌ترين بناي منطقه و با دارابودن عناصر زيبايي‌ شناختي، جايگاه خاصي را در سبک معماري ملي به خود اختصاص داده است. در يک کلام بازديدکنندگان در وحله اول مسحور ساختمان موزه مي شوند تا اشياي داخل آن.

مسئول روابط عمومي موزه در ادامه گفت: اين بنا در سه طبقه يعني زيرزمين، همكف و اول ساخته شده که البته نماي شمالي بخش مركزي چهار طبقه دارد كه احتمالا بعد از بازسازي ناشي از آتش‌سوزي در سال‌هاي 1316 و 1345 به اين ترتيب در‌آمده است. بال شرقي و بال غربي به صورت قرينه هستند و هر يك داراي ايوان در هر چهار طرف و پشت ايوان اتاق و غرفه‌ها واقع شده‌اند كه اقتباس از كاروانسراهاي چهار ايواني است. البته شاه‌نشين طبقه بالا نيز همين معني را مي‌دهد. حياط مركزي موزه بصورت محدب با شيشه مسقف‌ است. بخش مركزي از لحاظ پلان با دو بخش شرقي و غربي متفاوت است. در اين قسمت سه گنبد زيبا با گچبري بي‌نظير قرار گرفته و اين بخش از بنا، مركز تقارن بوده و به نوعي ورودي اصلي بنا را دربر مي‌گيرد. اداره پست به‌ طور كلي يك محوطه 18 هزار مترمربعي را اشغال كرده و داراي بيش از 120 اتاق، زيرزمين و سالن در زمان احداث بوده است و درحال حاضر موزه ارتباطات در بال شرقي فعال و همه روزه پذيراي بازديدكنندگان است.

محمدي در خصوص بزرگترين مشکل موزه گفت : در سال 1383 نام موزه از پست به موزه ارتباطات تغيير کرد ولي بايد اعتراف کنم که تبليغات در خصوص معرفي موزه بسيار کم و بي اثر بوده است. بزرگترين مشکل اين موزه نداشتن بازديد کننده است در حاليکه ورود به موزه رايگان است. متاسفانه آژانسهاي مسافرتي و توريستي به همين دليل که اينجا رايگان است از آوردن توريستهاي خارجي و داخلي به موزه امتناع مي کنند و تنها مشتري اين موزه رايگان دانش آموزان مدرسه هستند که با معلمان خود مي آيند.

خانم غفاري حين بازديد تمام بخشهاي موزه را با حوصله و متانت به ترتيب ذيل برايم تشريح کرد:

1- غرفه وزراء ، اين غرفه شامل 72 تصوير از وزراي پست و تلگراف و تلفن از اولين وزير يعني علي قلي خان مخبرالدوله به سال 1255 ه.ش. تا آقاي سليماني وزير کنوني است.

2- غرفه اشياء پستي ، شامل انواع صندوقهاي پستي خارجي و داخلي دوران پهلوي ، مهرهاي دستي و مهرهاي سورشارژ ، دستگاههاي نقش و ابطال تمبر ، ترازو و باسکولهاي پست و عکسهاي قديمي بسياري از گاري ها و اولين ماشين دودي و ماموران پست قديم و همچنين عکس شهداي پستچي که در هنگام انجام وظيفه در جبهه هاي حق عليه باطل به شهادت رسيده اند.

درباره مهرهاي سورشارژ پرسيدم و خانم غفاري گفت: چون تمبر جزء اوراق بهادار است و نمي توان با گذشت زمان و يا تغيير حکومت آن را دور انداخت ، ابتدا آنرا سورشارژ مي کنند تا دوباره براي مدتي کوتاه داراي اعتبار شود. سورشارژ اعتبار مجددي است که به تمبر مي دهند.

3- سالن تمبرهاي داخلي و خارجي، هزاران تمبر از 198 کشور جهان در اين بخش نگهداري مي شود. اولين تمبر جهان توسط سر رونالد هيل انگليسي در سال 1840 و اولين تمبر ايراني در سال 1247 ه.ش. بنام تمبر باقري و در زمان ناصرالدين شاه چاپ شد.

در بين انبوه تمبرها ، يکسري تمبر وجود دارد که توسط شخص ميرزا کوچک خان به سال 1299 ه.ش. به قيمت 12 شاهي و با عنوان "پست انقلابي جنگل ايران" چاپ شده است.

4- کتابخانه موزه ، که شامل تعدادي کتاب ، تحقيق و نشريه در زمينه تاريخچه پست ، تلگراف ، تلفن و تمبر و منابع قديمي از امور ارتباطات ، هنر ، تاريخ و معماري ... است

5- سالن مخابرات، شامل انواع وسايل ارتباطي مانند تلفن صد شماره اي مغناطيسي ، گوشي هاي هندلي ، ميز و سوييچ برد ، مورس ، تله تايپ ، تلکس ، تلگراف ، فاکس ، نمونه تير و سيم ، انواع کابلهاي مسي تا فناوري جديد فيبرنوري.

در اين سالن دست خطي هم از امام خميني با مضمون زيربه چشم مي خورد.

تلفن نمره 3261 را از جناب ابوالفضل سبحاني خريداري نمودم. امضا. روح الله موسوي. 22 بهمن 1341.

6- حياط مرکزي ، اين حياط براي برگزاري برنامه هايي مثل مراسم ابطال تمبر مشترک با ساير کشورها و ارگانهاي داخلي و شخصيتهاي مهم و همچنين نمايش ماکت واقعي يا ساخته شده ادوات و تجهيرات پستي و مخابراتي است.

خانم غفاري بعد از راهنمايي قسمتهاي موزه گفت: زماني که مردم کشورهاي ديگر بصورت بدوي و دور از تمدن و غار نشين بودند ، ايران پايه گذار سيستم اطلاع رساني و پست بود. به عنوان مثال در زمان هخامنشي بين شهر شوش ايران تا شهر ساردس يونان 111 ايستگاه چاپاري احداث کرده بودند تا چاپاران چابک سوار اين مسير 2683 کيلومتري را که کاروانيان سه ماهه طي مي کردند در ظرف مدت يک هفته سپري مي کردند. جالب است بدانيد يونانيان چون مردمي باسواد و افسانه سرا بودند به ماموران پست هخامنشي " چاپارهاي ديو سوار" مي گفتند و اين چاپارهاي حتي شبها هم نمي خوابيدند و راه خود را از روي ستاره ها پيدا مي کردند و به دليل اينکه در افسانه ها ديوها در شب نمي خوابند اين لقب جالب را به چاپارهاي ايراني داده بودند.

اين راهنماي موزه در پايان سخنانش گفت : به مردم توصيه مي کنم نسبت به تاريخ کشور خود حساس باشند وبه موزه ها مخصوصا اين موزه که رايگان است مراجعه کنند. امروزه تمام مردم ما با وسايل ارتباطي سروکار دارند ولي کمتر مطالعه اي درباره گذشته ارتباطات که از مفاخر ما ايرانيانست دارند .

وقتي از موزه خارج مي شدم اندکي روبه ‌روي دستگاه تلگراف ايستادم ، جمله اي بود از انجيل که " پروردگار چه کارهاي شگرفي دارد " . اين اولين ارتباط تلگرافي فرستاده شده بشر بود .

به اين فکر مي کردم كه سالها سپري شده و افراد زيادي عمر خود را به پاي علم ارتباطات گذاشته ‌اند تا امروزه هر شخصي بتواند به راحتي با وسيله‌ اي به ‌نام تلفن ‌همراه تنها با فشردن يك شماره با هر نقطه ‌اي يا با اتصال به دنياي اينترنت در كمتر از چند ثانيه با اقصي نقاط دنيا ارتباط برقرار كند.

از موزه خارج شدم . در کنار ديوار موزه دو نفر که يکي پيرمرد و ديگري تقريبا 50 ساله بود بساط کرده بودند . در بساطشون انواع اسکناس و تمبر و سکه و مهر .... يافت مي شد. بالاي سر پيرمرد نوشته بود : منوچهر ملک زاده کارشناس تمبر و اسکناس.

از پيرمرد درباره کارش پرسيدم ، گفت : من 63 سال سن دارم . دهه 60 ميلادي چند سالي آلمان و فرانسه کارگري کردم . از همون جا با تمبر آشنا شدم و شروع کردم به جمع آوري تمبر. بعد از بازگشت از آلمان ورشکست شدم و همه زندگيمو باختم. الان 38 ساله که پشت اين ديوار مي شينم و خريد و فروش تمبر و اسکناس مي کنم. اي علي آقاي شمس هم ( اشاره به مرد ديگر) از سال 62 اومده پيش من نشسته که ميشه 24 سال.

پيرمرد به من اعتماد مي کند و از پشت موتورش 6 آلبوم بيرون مي آورد که پر از تمبرهاي دوره قاجار و پهلوي و خارجي بود. تمبرهايي با عنوانهاي :

پست ممالک محروسه ايران - تاجگذاري احمدشاه - محمدعلي شاه - مظفرالدين شاه - آرامگاه رضاشاه -

28 مرداد - حمل و نقل بري 10 شاهي - .....و تمبرهاي قديمي خارجي

پيرمرد و موزه و کوچه پست و ميدان توپخانه و ...را پشت سر گذشتم اما سخن هرودوت تنهايم نگذاشت و باز در گوشم زمزمه مي کرد که :

" نه برف ، نه باران ، نه گرما و نه تاريکي شب ، چاپاران ايراني را در رسيدن به مقصد باز نمي دارد."

 گزارشگر : محمد زندکريمخاني

اولين تمبرها با نام ايران

Displaying the only post.

William

سري گراوه : 1882 /1881 ميلادي
تهيه كننده : ويليام هاروتيونيان
انجمن تمبر ايران
با ايجاد نياز به تمبر سفارش چاپ7 رقم جديد به چاپخانه دولتي تمبر اتريش در وين داده شد. شكل (1)
طرح تمبرها كاملا" جديد بود و احتمالا" در پاريس طراحي شده است . با اين سري دوره جديدي در تاريخ پست ايران شروع شده است و بطور كاملا" واضح پيشرفت نفوذ غرب را در كشور نشان مي دهد .
واحد پول از شاهي و قران به سانتيم و فرانك تغيير مي كند. احتمالا" اين موضوع با نظر ناصرالدين شاه بعد از بازگشت از سفر اروپا براي نزديكتر كردن پست ايران با دفاتر پستي غرب صورت گرفته است . از آنجاييكه يك قران ايران معادل يك فرانك فرانسه بود تمبرهاي 5 ،10 و25 سانتيم براي جابجايي با تمبرهاي 1،2و5 شاهي چاپ شده اند.
نكته ديگر اضافه شدن نوشته هاي ديگر جز ارقام قيمت مي باشد . اين سري اولين تمبر هايي است كه نام كشور ايران روي آنها ذكر گرديده است.
طرح تمبرها براي اكثر دوستداران تمبر آشنا واز زيباترين ودرخشانترين طراحي هاي تمبرجهان بشمار مي رود كه كاملا" طرحي شرقي دارد. اين سري شامل 7 رقم ميباشد.
چاپ به روش كليشه هاي مسي حكاكي شده چاپ ميشدولي به علت نياز شديد به تمبر هاي ريز قيمت سه رقم كوچك قيمت از كليشه هاي نيمه كاره بصورت ليتوگرافي تكميل شده و سري ليتوگراف جهت ارا يه سريعتر به پست ايران تهيه شد و بعدا" سري كامل مطابق سفارش اصلي آماده وتحويل داده شده است .
سري ليتوگراف 1881ميلادي
اطلاعات كلي :
سري ليتو :
تاريخ انتشار مه يا جون 1881 طرح مطابق شكل (2)
در قسمت پايين رقم به سانتيم و در بالا ترجمه فارسي به شاهي نوشته شده است .
اندازه : 27×23 ميليمتر
دندانه گذاري : 12و13 يا مخلوط باشد
تيراژ تمبرها در راهنماي تمبر فرح بخش 10 هزار قطعه براي 5 و10 سانتيم و5هزار قطعه براي 25 سانتيم ذكر شده است
طريقه چاپ ليتو گرافي روي كاغذ سفيد (بافته ) تارهاي كاغذ در هم تنيده هستند .
رقم 2 شاهي بصورت غير رسمي نصفه مصرف شده است . ( پست از تبريز و خوي به روسيه )
در اواخر سال 1881 يا اوايل ژانويه 1882 سري گراوه از وين بدست مقامات پست ايران رسيد
اندازه سه رقم كوچك 2/1 ميليمتر كوچكتر هستند حاشيه بيروني تمبر رنگ تيره تري دارد و توسط خط تيره اي از قسمت اصلي جدا شده است . قيمت داخل زمينه اي شبكه اي تيره تري قرار گرفته است .
طرح اصلي شبيه سري 1880_ 1879 مي باشد(سري دور الوان) ولي لباس توسط جواهرات آرايش شده است . بها توسط مبالغ فارسي در قسمت بالاي تمبرها آمده است و در قسمت پايين بها به فرانك فرنسه و عدد مربوط قيد شده است تصوير به رنگ سياه به روش كليشه حكاكي شده است .زمينه رنگي توسط خطوط عمودي رنگي كه براي قسمتهاي سياه خالي گذاشته شده است چاپ شده كه شامل تصوير نوشته ها و قيمت ميباشد . حاشيه به عرض نيم ميليمتر توسط رنگ تيره تر اطراف تمبر را احاطه كرده است در نتيجه اولين تمبر سه رنگ (سه مرحله چاپ ) جهان را بوجود آورده است .
اندازه :
5 ،10و25 سانتيم 26 × 22 ميليمتر
50 سانتيم 1و5 فرنك 5/27 × 5/21 ميليمتر
10فرانك 5/35 × 29 ميليمتر
چاپ به روش كليشه حكاكي شده مسي روي كاغذ سفيد تنيده شده و چاپ مجدد با يك يا دو رنگ
دندانه گذاري :
12
13
13×12
12×13
بي دندانه
بلوك و جفتي تمام اين تمبر ها مخصوصا" به صورت بي باطل كمياب مي باشند.
انواع مشاهده شده :
5 و10 سانتيم خيلي كم مصرف شده اند .
تمبر 5 فرانك توسط حرف k) ) سورشارژشده است.
تمبر 1 فرانك با زمينه خاكستري به جاي آبي چاپ شده است .
تمبر 1 فرانك با زمينه قرمز آجري
چاپ نمونه روي كاغذ ضخيم بدون دندانه
10سانتيم سياه روي كاغذ نارنجي
25 سانتيم سياه روي كاغذ نارنجي
25 سانتيم سياه روي كاغذ سبز
5سانتيم سياه روي كاغذ بنفش با حاشيه بنفش
10سانتيم قرمز
بدون نوشته قيمت
10فرانك طلايي
در نوامبر 1882 ، 5شاهي و 10 شاهي به جاي واحد سانتيم و نوشته دايره وسط با رنگ حاشيه چاپ شده است .
5 شاهي يست بجاي پست در يك باند عمودي در هر ورق
در سال 1884 تمبر 5 سانتيم سياه كه زمينه هم به رنك سياه چاپ شده است عرضه گرديد ، احتمال دارد كه اين تمبر قبل از تمبر 10 شاهي سال 1882 در وين چاپ شده باشد، ولي به دلايل نا معلوم در گردش پستي قرار نگرفته باشد .
شكل (3)

اولین سری تصویری ناصر الدین شاه

اولین سری تصویری ناصر الدین شاه

Displaying all 2 posts.

• 

  William

  1876 میلادی – 1255 شمسی
  اولین سری تصویری ناصر الدین شاه
  سری 4 جور
  
  
  
  در آگوست 1876 به سفارش "گوستاو ون ریدرر" رئیس اتریشی پست ایران این تمبرها به روش تیپوگرافی در چاپخانه های دولتی اتریش در وین به چاپ رسیده است . طرح تمبر تصویر ناصرالدین شاه به رنگ سیاه روی زمینه شبکه ای رنگی چاپ شده است.
  تمبرهای 1 ، 2 ، 10 شاهی به تعداد 250 هزار عدد و تمبر 5 شاهی به تعداد یک میلیون در ورق های 100 عددی در ردیف های 10×10 به چاپ رسیده اند . طرح سیاه رنگ تصویر ناصر الدین شاه در ابعاد 5/22×18 میلیمتر و طرح رنگی زمینه در ابعاد 25×20 میلیمتر چاپ شده است . در تمبر 10 شاهی زمینه کمی کوچکتر می باشد .
  رنگ آمیزی تمبرها مطابق شرح زیر می باشد.
  یک شاهی سیاه و بنفش پنج شاهی سیاه و قرمز
  دو شاهی سیاه و سبز ده شاهی سیاه و آبی
  
  جدول زیر ترتیب دندانه گذاری این تمبرهارا نشان می دهند.
  دندانه یک شاهی دو شاهی پنچ شاهی ده شاهی
  13 × × × ×
  12 × × × ×
  11 × × ×
  5/10 × × ×
  5/10× 11 ×
  12×11-5/10 × ×
  11-5/10×12 ×
  12×13 ×
  13×12 ×
  
  1885 چاپ مجدد تمبرهای 4 جور ( چاپ بواتال ) Official imitations
  این تمبرها که به چاپ مجدد رسمی شناخته می شوند مصرف پستی نشده و برای فروش در بازار فیلاتلی به سفارش بواتال رئیس وقت پست پاریس در وین به چاپ رسیده اند. رنگ تمبر ها به رنگ تمبرهای اصلی می باشد. مشخصه این تمبرها و جود نقطه ای شبیه سنجاق یا دکمه روی کراوات شاه می باشد .
  
  
  تمبرهای تقلبی سری 4 جور معروف به چاپ فورنیه Fournier forgeries
  این تمبر ها در فرانسه به چاپ رسیده ، چاپ آنها بسیار زمخت بوده و توسط مهری که از نقاط کنار هم که شکل مربع را تشکیل می دهند ابطال شده اند.
  1879 پاکت پستی تمبردار
  گوستاو فن ریدرر سفارش چاپ 000/300 هزار پاکت پستی که تمبر 5 شاهی سری 4 جور روی آن به چاپ رسیده است را به چاپخانه دولتی اتریش داده بود، ولی مصرف این پاکت ها در شبکه پستی رایج نگردید در نتیجه از طرف مقامات اجازه داده شد که تمبر های چاپ شده روی پاکتها بریده و به صورت تمبر با الصاق مجدد روی مرسولات پستی مصرف شوند.
  در راهنمای تمبرهای نوشته ایران نوشته آقای فریدون نوین و سنجش ارقام زیر کاتالوک شده اند.
  1 شاهی بی دندانه ×5/10
  2 شاهی بی دندانه ×5/12×12
  5 شاهی بی دندانه
  5 شاهی بدون رنگ قرمز در زمینه 5/12 یا 12
  5 شاهی یک طرفه بی دندانه
  بعضی از نمونه این تمبر ها دیده نشده اند.
  بعلت کمبود تمبر در بعضی از مراکز پستی از تمبر های سری 4 جور نصفه مصرف شده است .
  تمبر های 2 ، 5 و 10 شاهی بصورت نصفه افقی یا عمودی در شهرهای رشت، شیراز و کاشان مصرف شده اند. مصزف تمبر های 1 شاهی بصورت نصفه افقی که با مهر 5 shahy یا 5 shahi دیده شده است .
  نوع اول سورشارژ به رنگ سیاه و نوع دوم به رنگ سیاه متمایل به سبز می باشد.
  گفته می شود که این عمل کار آقای F.A Stahl رئیس وقت پست تبریز بدون مجوز از M.Riederer رئیس کل پست انجام شده است.
  این تمبر ها احتمالا"بصورت واقعی در تبریز، ارومیه، خوی و مراغه مصرف شده اند که به علت کمبود تمبرهای 5 شاهی در این شهر ها بوده است . البته این مطلب دارای شبهه بسیاری است .
  از این سور شارژ روی تمبر 10 شاهی نصفه تقلبی وجود دارد.
  آقای اشتال تمبرهای 5 شاهی نصفه و 2 و یک شاهی نصفه با مهر1/2 2بررنگ آبی و قرمز داخل یک بیضی را روی کارتهای چاپ روسیه و چاپ ایران الصاق و در تبریز مصرف نموده است .

اشنايي با تاريخچه تمبر

تهیه کننده : مجید مکاری
منبع : راسخون

تمبر چیست ؟

تَمبر یا تمبر پستی مدرکی چاپی است که نشان‌دهندهٔ پیش‌ پرداخت مبلغی برای خدمات پستی است.
تمبر معمولاً به صورت کاغذی کوچک و چهارگوش تهیه می‌شود که در چهار سوی آن کاغذ حالت داندانه‌دار دارد و در پشت آن چسبی مالیده شده که با برخورد آب خاصیت چسبندگی پیدا می‌کند.
چسباندن تمبر به یک نامه یا بستهٔ پستی نشان‌دهندهٔ اینست که فرستنده، مبلغ لازم برای ارسال محموله را به‌طور کامل یا بخشی از آن را پرداخته‌است. در صورتی‌که ارزش تمبر الصاقی کمتر از بهای خدمات پستی مربوطه باشد گفته می‌شود که محموله «کسر تمبر» دارد.

تاریخچه وانتشار تمبر

از زمانهای بسیار دور که انسانها زندگی اجتماعی را قبول کرده و به تشکیل یک نوع زندگی دسته جمعی موفق شدند احتیاج به برقراری ارتباط بین قبایل دور از هم نیز آشکار بود. قبل از ایجاد نوعی خط که بتواند پیغام کتبی باشد افرادی بودند که پیغام را شفاهی از محلی به محل دیگر می رساندند. این افراد با استفاده از وسیله ای شبیه به نوعی سیم که به چوبی بسته و به آن گره می زدند آنرا به خود بسته حرکت می نمودند با دست زدن به این گره ها چون دانه تسبیح پیغام را به یاد آورده مرور می کردند.
در هندوستان افراد پیغام رسانرا بنام داک میخواندند این افراد چون در شب از میان جنگل عبور می کردند بدور گردن خود جهت ترساندن حیوانات جنگلی زنگ می آویختند .
داریوش پادشاه بزرگ هخامنشی چابک سواران دولتی را تربیت کرده بود که نوشته های دولتی را ایستگاه به ایستگاه برده بچاپار بعدی می رساندند،بدین ترتیب به بوسیله ی این چابک سواران همیشه از اخبار دورترین نقاط کشور مطلع می شد . جمله ی معروف او که "نه برف و باران نه گرما نه تاریکی شب نمی تواند پیک های تند رو را از حرکت باز دارد"در بالای سر در ساختمان اداره ی پست شهر نیویورک به چشم می خورد هر زمان قبایلی با هم اجتماع می کردند و همکاری با جوامع دیگر محسوس می شد ارتباط اصلی آن جامعه بود .
در ابتدا استفاده از سیستم ارتباطات در اختیار روسای قبایل و بعدها پادشاهان و امپراطوران بود در زمان سزار اگوست چیزی شبیه به سیستم پستی امروزی به وجود آمد گراسوس پاپلیکوس جاده های مشخصی در سراسر امپراطوری روم به وجود آورد و پیک ها مجاز بودند پیغام افراد ممتاز رسمی دولتی را به افراد مورد نظر برسانند . از این زمان بود که کلمه ی پست مصطلح شد . در امتداد جاده های مورد استفاده ی پیک های محل هایی جهت استراحت و تشخیص محل و مسافت بعدی که بایستی طی شود به وجود آمد که نام پست و بعدا" دفتر از آن گرفته شد .
تجار شهر هانز در حاشیه ی دریای بالتیک قرارگاه مخصوصی برقرار کرده و افرادی را برای خدمت در این دفاتر و رساندن پیغام های خودشان و شاید دیگران استخدام کردند .

چندی بعد کنت ترن اوتاکسیز COUNT OF THURN AND TAXIS

سیستم پستی شخصی را تاسیس نمود که در بیشتر شهرهای اروپا فعالیت می کرد افراد با پرداخت مبلغ معین می توانستند از این سیستم پستی استفاده نمایند . در واقع می توان این تشکیلات را شروع سیستم پستی جدید نامید .
علاوه بر سیستم ایجاد شده که اتفاقاً از طرف پادشاه هم حمایت می شد.سیستم های پستی شخصی دیگر هم کم وبیش در اروپا به وجود آمد.یکی ازانها بوسیله دانشگاه های فرانسه بوجود آمد تا دانشجویان بتوانند برای دریافت پول ازوالدین خودشان مکاتبه نمایند.
در لندن سال 1680 تقریباً دویست سال قبل از ایجاد سرویس پستی جدید ویلیام دوکرا WILLIM DOCWRA تشکیلات پنی پست را بوجود آورد .بدین معنی که هزینه ارسال نامه در داخل شهر لندن یک پنی دریافت می کرد.صندوقهای پست در محلات مختلف شهر لندن نصب ودفاتری هم تاسیس نمود.نامه ها هریک ساعت یک بار از صندوقها جمع آوری و دفتر شعبه به تاریخ همان ساعت مهرمیشد تشکیلات همه گیر و پرسود شده بود.تا جایی که دوکرا با دوک آو یورک DUKE OF YORK که ادعا می کرد امتیاز حمل نامه به او تعلق دارد درگیری پیدا نمود. بدین ترتیب تشکیلات پستی دوکرا از طرف دولت ضبط و اداره میشد تا سال 1800 که دفتر پستی دو پنی THE TWO PENNY POST بوجود آمد .
سیتم پستی در انگلستان کم وبیش با ایجاد راه های پستی در سراسر کشور به وجود آمد و نامه برای خارج از کشور بوسیله صاحبان کشتی های خصوصی وافراد انجام می گرفت.خدمات پستی برای عموم بود وهر کس میتوانست نامه پست کند و اجرت حمل نامه از گیرنده نامه دریافت میشد .این مسئله ایجاد ناراحتی های بسیار برای نامه رسان ها می نمود. بدین معنی که گیرنده نامه با قرار قبلی با فرستنده وبکار بردن رمز در متن آدرس از مقصود فرستنده نامه ونتیجتاً از دریافت نامه خوداری می نمود . پستچی بیچاره مجبور میشد نامه را بر گرداند. این امر باعث ضرر اداره کنندگان تشکیلات پست بود. اختراع ماشین بخار تحول عظیمی را در جهان پایه گذارد که در سیستم پستی هم تاثیر فوق العاده نمود.
در سال 1837 سیر رونال هیل SIR ROWLAND HILL مطالعات بسیار در مورد نحود دریافت کرایه پست نمود. بعضی مردم فکر ایجاد تمبر را یک پدیده جدید از طرف رونالد هیل میدانند،در حالیکه برای جمع آوری مالیات سالها از نوعی اتیکت چاپی شبیه تمبر استفاده می شد. فکر استفاده از تمبر برای اخذ کرایه پست از فرستنده نامه و اصولاً چاپ اولین تمبر پست از طرف سیر رونالد هیل بود .
اولین تمبر پست در انگلستان معروف به پنی سیاه BLAK PENNY در تاریخ 6 می 1840 منتشر شد و چون انتشار تمبر پست قبل از این تاریخ سابقه نداشت از نوشتن نام کشور انگلستان بر روی تمبر خودداری کردند کما اینکه هنوز بعد از گذشت بیش از 160 سال نام انگلستان بر روی تمبر آن کشور دیده نمی شود ،مگر تصویری از پادشاه یا ملکه که پادشاه می باشد در گوشه تمبر چاپ می شود. برای سهولت چسباندن تمبر باکت پشت تمبر را چسب زدند ،این مسئله که پشت تمبر را که صورت ملکه دارد بایستی با آب دهان مرطوب کرد جار و جنجال بپا نمود و آنرا نوعی توهین به ملکه می دانستند و بعضی هم نسبت به مهر زدن روی تمبر که باعث آلودگی صورت ملکه میشد باز اعتراض داشتند که مالیدن و ملوث کردن صورت ملکه است . هم زمان با اولین تمبر پست دولت انگلیس پاکت که روی آن تمبر چاپ شده بود و همچنین پاکت بدون تمبر ولی با تصاویری زیبا منتشر نمود .
فکر چاپ تمبر پست که بوسیله سیررونالد هیل انجام گرفت بلافاصله جنبه جهانی گرفت و کشورها یکی پس از دیگری اقدام به چاپ تمبر نمودند و در فاصله ده سال 25 دوک نشین ،ایالت و بعضی کشورهای بزرگ منتشر نمودند .
ارسال نامه بین کشور ها و تحویل و پرداخت کرایه پستی آنها مشکلاتی را بوجود آورد .دکتر هاینریش فن اشتفان DR.HEINRICH VON STEPHAN رئیس پست امپراطوری آلمان تشکیل اتحادیه پستی جهان را پیشنهاد نمود .مسائل مربوط به پست و نحوه کار ادارات پست کشور ها تنظیم قوانین و مقررات در این اتحادیه بررسی و تصمیمات متخذه که با تصویب نمایندگان عضو این اتحادیه بوده به کشورهای عضو ابلاغ می شود . اتحادیه پست جهان در 1875 میلادی بوجود آمد و مرکز آن در شهر برن در کشور سویس است . دولت ایران در تاریخ اول در تاریخ اول سپتامبر 1877 به عضویت این اتحایه در آمد .
دولت ایران در سال 1865هیئتی را برای تهیه طرح تمبر و مذاکره با طراحان معروف به فرانسه نمود . با ورود این هیئت شخصی بنام ریستر که از مقصود و هدف هیئت ایرانی مطلع شده بود طرحی تهیه و تسلیم نمود که مورد قبول واقع نشد و به او برگشت دادند هیئت مذکور طرح دیگری که به وسیله ی آلبرت بار طراح تمبر تهیه شده بود قبول و کلیشه های تهیه شده را با خود به تهران آورد. با استفاده از کلیشه های موجود تمبر های اولیه ایران را در تهران چاپ نمودند .

تاریخچه تمبر در ایران

نخستین بار در سال ۱۲۷۹ با تأسیس دفتر پستی انگلستان در ریشهرِ بوشهر و استفاده از تمبر هندوستان در محمولات پستی، تمبر در ایران رواج یافت.
در سال ۱۲۸۲، هیئتی از ایران رهسپار پاریس شد تا با مقامات پست فرانسه برای سفارش تمبر مذاکره کند. فردی به نام ریستر، که از منظور هیئت ایرانی با خبر شده بود، کلیشه‌هایی با نقش شیر و خورشید تهیه کرد و نمونه‌های چاپ شده آن را به نمایندگان ایران نشان داد. چون وی قبلاً اجازه نگرفته بود، هیئت ایرانی آن را نپذیرفت و شخصی به نام بار عهده دار این کار شد.
مقامات ایرانی با نمونه تمبرهای بار با طرح شیر و خورشید موافقت کردند، اما استفاده از تمبر به سبب بی‌سر و سامانی تشکیلات پستی ایران تا مدتی به تعویق افتاد. در سال ۱۲۸۵، از روی همین کلیشه‌ها تمبرهایی چاپ شد و در اختیار پستخانه‌ها قرارگرفت. از این تمبرها، که به «سری باقری» معروف بود، تا ۱۲۹۶ استفاده شد.
در سال ۱۲۹۳، توزیع تمبر از انحصار دفاتر پستی خارج شد و در ۱۲۹۴، ایران به عضویت اتحادیه جهانی پست درآمد. مدتی بعد با پشتکار میرزا علی‌ خان امین‌الدوله ، وزیر پستخانه، اداره ثبت و تمبر دولتی اعلام کرد: از این پس تمام اسناد معاملات از قبیل نقدی و جنسی، ملکی و تجارتی و کلیه نوشتجات از عرایض و احکام تا قبوضات … موافق قانون مخصوص باید به مُهر و تمبر و ثبت اداره مذکور برسد.
با توجه به اینکه انتشار تمبر در انحصار دولت بود، پیام‌ها و تصاویر روی تمبر، دیدگاه‌های رسمی حکومت را در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی بیان می‌کرد. در دوره قاجار، نقش شیر و خورشید یا تصویر شاه تنها تصویر تمبرها بود و فقط این دو، نماد ایران به شمار می‌آمدند.
در سال ۱۳۲۶، به هنگام قیام مردم تبریز بر ضد محمدعلی شاه، ستارخان تمبرهایی به چاپ رساند که در سال ۱۳۳۷ شیخ محمد خیابانی روی آن مهر آزادیستان زد. در ۱۳۲۷، در پی نهضت مردم لار به رهبری سید عبدالحسین مجتهد لاری، تمبرهایی با عبارت پست ملت اسلام به چاپ رسید.
در شوال ۱۳۳۳، که ارتش انگلستان بندر بوشهر را گرفت، روی تمبرهای اداره پست شهر، مهر Bushire under British occupation (بوشهر در اشغال انگلستان) خورد که نشانه تسلط انگلستان بر آنجا بود.
در سال ۱۳۳۵، در پی نهضت انقلابی کازرون، روی تمبرهای احمدشاهی مهر ملت کازرون زدند. انتشار تمبری با عنوان «پست انقلابی ایران گیلان ۲۵ ثور ۱۲۹۹» برای اعلان جمهوری در گیلان به رهبری میرزا کوچک ‌خان جنگلی بود که معروف به تمبر انقلاب شد. علاوه بر آن مهر مخصوصی با عبارت پست دولت جمهوری شوروی ایران درست کردند که روی پاکت‌های رسیده می‌زدند.
مهر «سانسور جمهوری ‌طلبان غرب ۱۳۰۳» روی تمبرهای بسته‌های پستی همدان و سنندج و قزوین و اراک، بیانگر تمایلات جمهوری‌ خواهانه حاکمان غرب کشور بود.
پایان سلسله قاجاریه با زدن مهر «پست حکومت موقتی پهلوی ۹ آبانماه ۱۳۰۴ـ ۱۹۲۵» روی تمبرهای مالیاتی، اعلان گردید. از آن پس یا روی تمبرها چهره شاه تصویر می‌شد یا تصاویری از برنامه‌های اصلاحات اقتصادی و اجتماعی.
در دوره پهلوی، برخی اقدامات عبارت بود از چاپ تمبرهای فراوان با نقوش معماری باستانی ایرانی و تصاویر شاهان هخامنشی و ساسانی، اعلام تغییر نام پِرشیا به ایران و انتشار دوره تمبر با تصاویر ورزش‌های باستانی، بزرگداشت مفاخر و مشاهیر ایرانی همچون سعدی، رودکی و ابن سینا.
بارزترین ویژگی تمبرهای دوره پهلوی، اختصاص داشتن آنها به شاه و خانواده سلطنتی بود. بزرگداشت ازدواج، تولد فرزند و تاجگذاری، مضمون بسیاری از تمبرهای این دوره و چهره شاه، تصویر غالب تمبرهاست.
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، تصاویر و مضامین تمبرها کاملاً دگرگون شد. نخستین تمبرهای پس از انقلاب، که در فروردین ۱۳۵۸ منتشر شد، تصاویری از قیام مردم داشت. وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ و ۲۱ و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، بر تمبرها ترسیم شد، که به نوعی مراحل گوناگون مبارزه مردم را تا پیروزی انقلاب بیان می‌کرد.
برخی تمبرهای منتشر شده در سال ۱۳۵۹ به بزرگداشت شهید مطهری، علی شریعتی و آیت اللّه طالقانی، پیشگامان انقلاب اسلامی، اختصاص داشت. برخی تمبرهای منتشر شده پس از انقلاب به طور ویژه به کسانی اختصاص دارد که در حافظه تاریخی مردم به عنوان الگوی شهامت و مبارزه ثبت شده‌اند، مانند انتشار تمبر یکصدمین سالگرد تولد محمد مصدق در ۲۹ اسفند ۱۳۵۸/
ته نقش تمبرهای ایران ــ که در دوره قاجار، تصویر شیر و خورشید و در دوره پهلوی، عبارت «دولت شاهنشاهی ایران» بود ــ در اردیبهشت ۱۳۶۰ به عبارت «جمهوری اسلامی ایران» تغییر یافت.
پس از انقلاب به جای تمبرهای ویژه جشن‌های ۲۵۰۰ ساله یا تاجگذاری، تمبرهایی به مناسبت اعیاد و مناسبت‌های مذهبی چاپ شد. تمبرهای ویژه هفته وحدت نیز به منظور همبستگی میان مذاهب اسلامی بارها به چاپ رسید. حمایت از جنبش‌های اسلامی دیگر کشورها، همچون انتفاضه فلسطین و قیام مردم افغانستان، در این میان جایگاهی خاص دارد.
بر تمبرهای پس از انقلاب، موضوع شهادت، به صور گوناگون تصویر شده است؛ از جمله تمبرهای بزرگداشت پیشگامان انقلاب اسلامی و شهدای جنگ تحمیلی و شهیدان نهضت‌های اسلامی سایر کشورها. جنگ تحمیلی و پیامدهای آن نیز موضوع بسیاری از تمبرهاست. برخی از این تمبرها رویدادهای مهم جنگ را بازگو می کند.
امروزه، چند انجمن دوستدار تمبر فیلاتلی در زمینه گردآوری و مطالعه تمبرهای ایرانی فعالیت می‌کنند، از جمله انجمن دوستداران تمبر اصیل و انجمن مطالعاتی دوستداران تمبر ایران. مجلاتی اختصاصی نیز چون جام تمبر، تمبر و پیام تمبر در ایران به طور متناوب چاپ شده است.

نخستين تمبر تصويري درايران، نقشي از ناصرالدين شاه است
نخستين تمبر تصويري ايران در آگوست 1876 به سفارش گوستاو ون ريدرر ،رييس اتريشي پست ايران به روش تيپوگرافي در چاپخانه دولتي اتريش در وين به چاپ رسيد.طرح اين تمبر تصوير ناصرالدين شاه به رنگ سياه روي زمينه شبکه‌اي رنگي است.
به گفته "ويليام هاروتيونيان"، رئيس انجمن تمبر ايران، محقق و عکاسي که مدت هاي طولاني روي تمبرهاي ايران مطالعه کرده است: «دومين سري که در فيلاتلي ايران اهميت خاص دارد سري ليتوگراف مي باشد که براي اولين بار نام کشور ايران در عبارت ممالک محروسه ايران روي ان نقش بسته است. بعد از انتشار تمبرهاي فوق که در حالت اضطرار به روش ليتوگرافي چاپ شده اند سري گراوه که از طراحي زيبايي برخوردار است در 7 رقم انتشار يافت.
به گفته هاروتيونيان ،رنگ آميزي تمبرها ي سري 4 جور ناصري به صورت يک شاهي ،سياه و بنفش ،دو شاهي،سياه و سبز ،پنج شاهي ،سياه و قرمز،ده شاهي ،سياه و آبي است.
هاروتيونيان، که اين اطلاعات را در مجموعه اي گرد آوري کرده است ، در باره اين تمبرها گفت: «از تمبرهاي سري 4 جور در سالهاي بعد براي فروش در بازار فيلاتلي به سفارش بواتال رئيس وقت پست در وين چاب مجدد صورت گرفته است.»
در بررسي هاي اين محقق،ثابت شده است : «رنگ تمبرها به رنگ تمبرهاي اصلي بوده و مشخصه اين تمبرها وجود نقطه اي شبيه سنجاق با دکمه روي کروات شاه است. نخستين تمبر تصويري ايران در آگوست 1876 به سفارش گوستاو ون ريدرر ، رييس اتريشي پست ايران به روش تيپوگرافي در چاپخانه دولتي اتريش در وين به چاپ رسيد. طرح اين تمبر تصوير ناصرالدين شاه به رنگ سياه روي زمينه شبکه‌اي رنگي است.
اين محقق افزود :«گوستاوفن ريدرر سفارش چاپ 300 هزار پاکت پستي که تمبر 5 شاهي سري 4 جور روي آن به چاپ رسيده بود را به چاپخانه دولتي اتريش داده ،ولي مصرف اين پاکت ها در شبکه پستي رايج نشد در نتيجه از طرف مقامات اجاره داده شد که تمبرهاي چاپ شده روي پاکت ها بريده و به صورت تمبر بالصاق مجدد روي مرسولات پستي مصرف شوند.»
هاروتيونيان معتقد است :«به علت کمبود تمبر در بعضي از مراکز پستي از تمبرهاي سري 4 جور نصفه مصرف شده اند.تمبرهاي 2،5 و 10 شاهي به صورت نصفه افقي يا عمودي درشهرهاي رشت،شيراز و کاشان مصرف شده اند.مصرف تمبرهاي 10 شاهي به صورت نصفه افقي که با مهر shahy 5 يا shahi 5 ديده شده است.»
بررسي ها نشان داده است : «اين عمل کارf .a stahl رييس وقت پست تبريز بدون مجوز از سوي m.riedere رييس کل پست انجام شده است.اين تمبرها احتمالا به صورت واقعي در تبريز ، اروميه ، خوي و مراغه مصرف شده اند که به علت کمبود تمبرهاي 5 شاهي در اين شهرها بوده است .البته اين مطلب داراي شبهه بسياري است .»

آيين نامه شوراي تمبر جمهوري اسلامي ايران

آیین نامه شورای تمبر کشور، به شرح زیر، در 8 ماده و چهار تبصره در 12 دیماه 1364 به تصویب مسئولین نهادهای عضو شورای تمبر کشور رسیده است:
1- بر اساس تصویب نامه شماره 16542 مورخ 9/5/1362 هیئت وزیران، به منظور سیاستگزاری، برنامه ریزی، بررسی و تصویب کلیه امور مربوط به چاپ و انتشار تمبرهای جاری و یادبود پستی، شورای تمبر تشکیل می شود.
2- هدف از انتشار تمبرهای جاری و یادبود علاوه بر تامین نیازهای پستی کشور، طرح موضوعاتی است که با اهداف متعالی فرهنگ و انقلاب اسلامی، بر اساس سیاستها موافقت داشته باشد و شامل این موارد است:
• مناسبتهای مهم مربوط به فرهنگ اسلامی و تاریخ اسلام: مبعث حضرت رسول (ص)، عید فطر، عید قربان، حج، عید غدیر، معراج پیامبر اکرم(ص)، ولادت و شهادت پیامبر و ائمه اطهار و حضرت زهرا (س).
• رویدادهای مهم انقلاب اسلامی و تاریخ معاصر ایران: روز جهوری اسلامی (12 فروردین)، روز قیام امت (15 خرداد)، جمعه سیاه (17 شهریور)، دهه فجر، سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی (12 تا 22 بهمن)، سالروز جنگ تحمیلی (31 شهریور)، سالروز تسخیر لانه جاسوسی آمریکا (13 آبان).
• معرفی میراث فرهنگی و تجلیل از مفاخر ارزنده اسلام، ایران، جهان و رویدادهای مهم فرهنگی در چارچوب ارزشهای اسلامی و انسانی.
• وقایع مهم بین المللی که ضمن برخورداری از اعتبار و ارزش والای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، با شئون و ارزشهای اسلامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مغایرت نداشته و در ایجاد همبستگی مستضعفان و محرومان جهان و مقابله با ستمگران موثر باشد (از قبیل آزادی قدس، حقوق بشر، مبارزات ملل تحت ستم همچون افغانستان، لبنان، استقلال کشورهای دوست، محکومیت تبعیض نژادی).
• معرفی اوضاع طبیعی، اقتصادی و جغرافیایی جمهوری اسلامی ایران و پیشرفتهای مربوط به آن
3- به منظور حفظ اهمیت و ارزش تمبرهای پستی کشور، رعایت ضوابط زیر الزامی است:
• سری تمبرهای جاری در هر سال دو بار منتشر می شود.
• مواردی که همه ساله به مناسبت آنها تمبرهای یادبودی چاپ و منتشر خواهد شد، عبارتند از: عید نوروز (اول فروردین)، روز جمهوری اسلامی ایران (12 فروردین)، میراث فرهنگی (11 بهمن)، مبعث حضرت رسول اکرم (21 رجب)، روز جهانی ارتباطات (27 اردیبهشت)، تولد حضرت مهدی و روز جهانی مستضعفان (15 شعبان)، روز قیام امت (15 خرداد)، روز جهانی پست (17 مهر)، میلاد پیامبر اسلام (ص) و حضرت صادق (ع) و هفته وحدت (12 تا 17 ربیع الاول)، سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی و دهه فجر (12 تا 22 بهمن)، ولادت حضرت فاطمه زهرا (س) و روز زن (20 جمادی الثانی)
• طرحهای مربوط به تمبرهای یادبود و جاری باید با ضوابط هنری مطابقت داشته و حتی المقدور از هنر اسلامی بهره مند باشد.
4- اعضای شورای تمبر عبارتند از:
• نماینده تام الاختیار وزارت پست و تلگراف و تلفن (شرکت پست جمهوری اسلامی ایران)
• نماینده تام الاختیار وزارت امور اقتصادی و دارایی
• نمایده تام الاختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
• نماینده تام الاختیار وزارت امور خارجه
• نماینده تام الاختیار سازمان تبلیغات اسلامی
تبصره: شورا می تواند در صورت ضرورت از کارشناسان، صاحبنظران و اساتید هنری جهت شرکت در جلسات شورا (بدون حق رای) دعوت به عمل آورد.
5- وظایف و اختیارات شورای تمبر به شرح زیر است:

وظایف کلی:

1- بررسی پیشنهادهای مربوط به انتشار تمبر در مهرماه هر سال برای سال بعد و تعیین مناسبتهای مختلف برای چاپ ونشر تمبرهای یادبود با توجه به سیاستهای مندرج در مواد 2و 3.
2- تعیین مشخصات مربوط به تمبرهای مختلف جاری و یادبود از قبیل قطع تمبر، تیراژ و ارزش تمبر.
3- بررسی و تصویب برنامه های لازم جهت بهبود کیفی تمبر و توزیع آن (به ویژه از طریق آشنایی با وضعیت طراحی، چاپ و نشر تمبر در سطح بین المللی).
4- سیاستگزاری تبلیغی برای معرفی تمبرهای منتشر شده از طریق وسایل ارتباط جمعی و راههای دیگر.
5- برگزاری مسابقات داخلی و خارجی برای طراحی سوژه های مورد نظر.
6- بررسی و تصویب مطالب بروشورهای مربوط به معرفی تمبرهای منتشر شده که توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهیه و به شورا عرضه می شود.
7- تعیین حق الزحمه مناسب برای طراحان طرحهای منتخب شورا.
ب- وظایف و اختیارات شورا:
اعضای شورا علاوه بر وظایف کلی مذکور در بند الف، وظایف و اختیارات دیگری هم دارند:
• ریاست شورای تمبر و دبیرخانه آن و اظهار نظر در مورد نوع، تیراژ، و ارزش تمبرهای منتشره با توجه به سیاست و مقررات پستی کشور، پیگیری مصوبات شورای تمبر و انجام مکاتبات آن بر عهده نماینده تام الاختیار وزارت پست و تلگراف و تلفن (شرکت پست جمهوری اسلامی ایران) است.
• اظهار نظر در مورد تطبیق مناسبتها با اهداف انقلاب اسلامی در زمینه رشد و تعالی فرهنگ عمومی و طراحی تمبرها با ضوابط معتبر هنری و همچنین تهیه مطالب مربوط به بروشورهای معرفی تمبرهای منتشر شده بر عهده نماینده تام الاختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
• اظهار نظر در مورد مسائل فنی مربوط به پیگیری چاپ طرحهای منتخب از طریق چاپخانه دولتی بر عهده نماینده تام الاخیتار وزارت امور اقتصادی و دارایی است.
• اظهار نظر در مورد تطبیق مناسبت طرحها با معیارها و ارزشهای فرهنگ اسلامی بر عهده نماینده تام الاختیار سازمان تبلیغات اسلامی است.
6- جلسات شورا حداقل هفته ای یکبار تشکیل شده و با حضور اکثریت اعضا، شورا رسمیت خواهد داشت تصمیمات آن با رای اکثریت اعضای شورا معتبر و قابل اجراست.
تبصره: کلیه اعضای شورای تمبر باید منعکس کننده نظر نهاد متبوع خود باشند و در صورتی که هر یک از ایشان در حیطه وظایف خاص خود نظر مخالفی نسبت به طرحهای پیشنهاد شده به شورا اعلام نمایند، طرح یا مناسبت مربوطه به تصویب نخواهد رسید.
7- دبیرخانه شورای تمبر مسئول جمع آوری پیشنهاد های مربوط به انتشار تمبر، تهیه و تنظیم صورتجلسات شورا که در وزارت پست و تلگراف و تلفن (شرکت پست جمهوری اسلامی ایران) تشکیل می شود، نیز هست.
تبصره: مسئول دبیرخانه شورا با عنوان منشی شورا بدون حق رای در جلسات شرکت می کند.
8- این آیین نامه در 8 ماده و چهار تبصره در دوازدهم دی ماه 1364 به تصویب مسئولان نهادهای عضو شورای تمبر رسیده و اجرا می شود.

انواع تمبرها :

1-تمبر جاري (پستي) :

به تمبرهائي مي‌گويند كه تحت عنوان موضوعي خاص، در تيراژي نامحدود براي مصارف عمومي پست منتشر مي‌شود. تمبر جاري يا « سري‌هاي پستي » ممكن است بارها تجديد چاپ گردد و قيمت روي آن مطابق تعرفه‌هاي جاري پست تعيين مي‌گردد.

2- تمبر يادگاري :

تمبري است كه به مناسبتي خاص و برخلاف تمبرهاي جاري در تيراژ محدود منتشر مي گردد.

3- تمبرهاي خيريه( نيكوكاري ) :

اين نوع تمبر جهت كمك به سازمان‌هاي خيريه و آسيب ديدگان چاپ و به مصرف پست مي‌رسيد.

4- تمبر امانات :

جهت ارسال محموله‌هاي پستي از شهري به شهر ديگر روي بسته‌ها و يا قبوض رسيد پستي تمبر امانات را الصاق مي‌كردند تا محموله‌هاي مورد نظر به مقصد برسد.

5- معرفي تمبر شخصي

ارسال نامه از سالهاي دور يكي از روشهاي ارتباط افراد با يكديگر بوده و شايد بتوان آنرا قديميترين راه ارتباط افراد با يكديگر دانست.
همانطور كه مي‌دانيم، براي ارسال نامه از يك نقطه به نقطه ديگر از تمبر استفاده مي‌شود و بدليل سابقه طولاني استفاده از تمبر بسياري از مردم جهان اقدام به جمع آوري تمبر هاي انتشار يافته كردند و كلكسيون هاي بي‌نظيري در سراسر جهان بوجود آوردند بطوريكه در بعضي از اين كلكسيون‌ها تمبرهاي منحصربفردي وجود دارد.
حتي با پيشرفت روزافزون تكنولوژي و ارتباطات و مهيا بودن ارسال نامه به روشهاي پيشرفته و الكترونيكي باز هم استفاده از نامه به همان شيوه سنتي ادامه دارد و همچنين استفاده از تمبر نيز در بين عموم مردم رواج داشته و كلكسيونرهاي بسياري به دنبال جمع آوري تمبر مي‌باشند.
در فرآيند توليد يك تمبر، شركت پست تنها يكبار آن تمبر را چاپ كرده و پس از نشر و توليد آن، كليه لوازم توليد آن را از قبيل فيلم و زينك چاپ و نمونه اصلي آن از بين مي‌برد.
اين عمل باعث با ارزش شدن تمبر گرديده و موجب شده تا كلكسيونرها به جمع‌آوري تمبر اقدام كنند.
در كشورهايي نظير ايالت متحده و برخي كشورهاي اروپايي اين امكان از طريق پست در اختيار مردم قرار داده شده تا بتوانند از تمبرهاي قديمي بطور اختصاصي استفاده كنند اما نه به تنهايي كه باعث از بين رفتن ارزش تمبر شود بلكه در كنار يك عكس دلخواه از فرد سفارش دهنده. اين كار باعث مي‌شود تا همگان بتوانند عكس خود را در كنار يكي از معتبرترين تمبرهاي تاريخي كشور خود به عنوان يك تمبر شخصي در اختيار داشته باشند و براي ارسال نامه‌هاي خود از اين گونه تمبرها استفاده نمايند. بر اساس آمارهاي منتشره در كشورهاي ديگر، در سه هفته اول ارائه اين سرويس 40000 سفارش دريافت شده بطوريكه 40% آنها عكسهاي كودكان، 25% عكس نوجوانان و عكس هاي خانوادگي، 10% عكس حيوانات خانگي و مابقي مربوط به شركتها و مؤسسات بوده است و این نشان دهنده استقبال بسیار خوب مردم از این سرویس می باشد.
شركت پست جمهوري اسلامي ايران نيز در راستاي جلب رضايت مشتريان و مردم دست به چنين اقدامي زده واين امكان را از طريق سايت اينترنتي خود به عموم مردم عرضه كرده است.
شما مي‌توانيد با مراجعه به اين سايت عكس دلخواه خود را در كنار تمبر دلخواه خود كه از آلبوم تمبر موجود در شركت پست انتخاب مینمایید قرار داده و بعنوان تمبر شخصي بر روي نامه هاي ارسالي خود به دوستان و آشنايان استفاده نماييد.

پاكت‌هاي مُهر روز :

تمبرهاي يادگاري را در روز انتشار بر روي پاكت مصور مخصوص يا آرم دار شركت پّست كه توسط شركت پست تهيه گرديده چسبانده و با مهر مخصوص و تاريخ دار همان روز ابطال مي‌گردد كه اين پاكت‌ها همانند تمبر داراي ارزش مي‌باشند.

راهنمای اصطلاحات تمبر شناسی

تت بش:tete – beche

اصل لغت از زبان فرانسه است ولی در کاتالوگها وکتابهای تمبر اغلب کشورها به کار می رود و آن به دو تمبر گفته می شود که دو کلیشه در موقع چاپ بطور وارونه پهلوی هم و یا روی هم قرار گرفته باشند . در حال حاضر که چاپ تمبرها به طریق فیلم و زینگ انجام می گیرد ، این امر پیش نمی آید (تمبر دو شاهی سیاه شماره 24در باند چهارتائی به صورت تت بش چاپ شده .)

ردیف یا باند : bande =strip

در راهنمای تمبر این اصطلاح بیشتر در تمبر های شیر و خورشیدی اولیه به کار رفته . 3 یا 4 کلیشه را پهلوی هم به طور افقی به نام افقی و یا روی هم به نام ردیف عمودی قرار داده و چاپ می کردند ولی عموما باند به چند تمبر دندانه دار و یا بدون دندانه می گویند که پهلوی هم از ورق اصلی جدا شده با شند.(تعدادی از تمبر های شیر و خورشیدی اولیه ایران بصورت باند چاپ شده اند.)

بلوک :block=ms

هرگاه چهار کلیشه دو به دو پهلو یا روی هم قرار گیرند تشکیل یک بلوک از آن تمبر را می دهد که شامل چهار تمبر می باشد و این شکل تمبر را بلوک می نامند . تعدادی از تمبر های شیر و خورشیدی اولیه ایران و سری شصتمین سال تولد رضا شاه در بلوک چاپ شده اند . افرادی تمبر ها را به صورت چهارتایی به شکل بلوک از ورق تمبر جدا کرده و جمع آوری می نمایند.

سورشارژ :

مُهري است كه جهت تغيير قيمت، تغيير حكومت، يا معرفي آن براي مصارف پستي روي تمبر مي‌زنند.

دپلاسه displace :

جابجايي رنگ كه در هنگام چاپ تمبر در رنگ بندي آن صورت مي‌پذيرد آنگاه كه يكي از رنگها از محل اصلي خود جدا شده و جاي آن خالي يا با رنگ ديگري پر شده باشد.

ارور Error :

در لغت به معناي خطا و اشتباه مي‌باشد و در تمبرها هنگامي‌كه در مرحلة چاپ خطايي نظير وارونه شدن يا اشتباه در جهت يا درج قيمت، صورت پذيرد.

فيليگران :

به نوشته يا علامتي گويند كه در متن كاغذ وجود دارد و در برابر نور ديده مي‌شود.

منظور از سری تمبر چیست؟

تعداد تمبری که از طرف اداره ی پست در یک روز و به مناسبت موضوع خاصی منتشر می شود آن را سری مربوط به آن موضوع می نامند . در مورد تمبرهای جاری تعداد تمبر در یک سری بیش از چند قطعه است . تمبرهای یادگاری معمولا تعداد آن محدود و از یک تا چند قطعه می تواند باشد . گاهی اتفاق می افتد که تمبرهای سری جاری به تدریج و در تاریخ های مختلف منتشر می شود در نهایت تشکیل یک سری کامل را می دهد در صورتی که تمبر یادگاری فقط در یک روز تعیین شده منتشر می شود .

چه نوع تمبر هایی را بایستی جمع آوری نمود؟

ادارات پست در هر کشور تمبر ها را برای مصارف و مناسبت های مختلف چاپ و منتشر می کنند که آنها را می توان به صورت زیر گروه بندی کرد :

تمبرهای جاری

این نوع تمبرها به تعداد نسبتا زیاد چاپ و تعداد تمبرهای یک سری از چند قطعه تشکیل شده و با قیمت های متفاوت از کم تا ارقام بالا است .

تمبرهای یادگاری

همان طوری که از نام آن مستفاد می شود منحصرا به مناسبت حادثه مهم و رویداد مخصوص که مورد توجه می باشد چاپ و منتشر می شود و تعداد تمبر در یک سری از یک تا چند قطعه می تواندباشد .

تمبرهای خیریه

این نوع تمبرها جهت وصول درامدی جهت کمک به سازمانهای خیریه چاپ و به مصرف پست می رسند .

تمبرهای دولتی

تمبرهای دولتی منحصرا بایستی به وسیله سازمانهای دولتی روی مرسولات دولتی که از طریق پست ارسال می شوند مصرف شود . این نوع تمبرها را جزو تمبرهای جاری محسوب میدارند .

تمبرهای امانات

در ازاء دریافت کرایه حمل بسته های ارسالی به شهرستانها تمبر مخصوصی روی بسته ها و یا روی قبض ارسال بسته که در اداره پست نگهداری می شود الصاق می نمایند .
افراد علاقمند به جمع آوری کل تمبر های یک دوره خاص ناچار به تهیه کلیه تمبرهای منتشره از طرف اداره پست به هر عنوان و مناسبتی باشد هستند ،در صورتی که علاقمندان به تمبرهای یادگاری منحصرا تمبرهای یادگاری را جمع آوری می نمایند .

چه طور می شود تمبرهای خارجی را جمع آوری نمود؟

قبل از اقدام به خرید تمبر بایستی بدانیم چه نوع مجموعه ای را می خواهیم داشته باشیم . نحوه انتخاب برای افراد متفاوت است ،به علت تعدد کشورها و تمبرها تهیه مجموعه جهانی امکان پذیر نخواهد بود و بایستی در محدوده یک یا چند کشور و یا سوژه خاص مورد علاقه اکتفا نمود .انتخاب یک کشور و با یک سوژه بهترین روش برای داشتن یک مجموعه جالب خواهد بود. از آنجا که تهیه تمبرهای یک کشور با سابقه بیش از یک صد سال مستلزم سرمایه گذاری سنگین می باشد و تهیه بعضی ارقام از تمبرها بسیار مشکل خواهد بود بهتر است از یک دوره خاص شروع نمود و یا اگر یک سوژه معینی را دنبال می کنیم دقیقاَ مشخص باشد .سوژه های مورد توجه بسیار زیاد و از بین آن ها می توان گل ،حیوانات ، پرندگان،کشتی،هواپیما، قطار ، موسیقی، پیشآهنگی ، ورزشی،فضایی،پزشکی را نام برد چنان چه بخواهیم فقط تمبرهای ایران را جمع آوری کنیم می توانیم از تاریخ شروع به ترتیب بگذشته و از تمبر های سالهای قبل به صورت سال کامل خریداری نماییم ، پس از مدت کوتاهی دارای یک مجموعه غنی و جالب خواهیم بود .

تمبرهاي اشتباه چاپ (اِرور): Error in Print

در زمانهاي گذشته كه فرآيند تهيه فيلم و زينك براي چاپ به صورت امروزي (به صورت همزمان براي رنگهاي چاپ) نبود، براي چاپ هر رنگ بر روي تمبر از زينكهاي جداگانه استفاده مي شد و متصدي دستگاه چاپ مي بايست پس از هر نوبت چاپ، برگهاي چاپ شده را خشك نموده و مجدداً براي چاپ رنگ بعدي وارد سيني تغذيه دستگاه چاپ نمايد.
در اين بين، گاهي يكي از برگه هاي بزرگ تمبر به صورت معكوس نسبت به جهت اصلي زينك قرار مي گرفت يا حتي قسمتي كه بعداً چسب مي خورد (پشت برگه تمبر) در بين برگه ها قرار مي گرفت. لذا پس از چاپ، برگه مذكور يك يا دو رنگ چاپ را به صورت معكوس در خود داشت. گاهي اوقات، كج گذاشتن برگ يا تنظيم نبودن سيلندر دستگاه چاپ براي برخي رنگها، سبب پرش رنگ در تمبر نهايي مي شد كه از آن به عنوان Displaced Sheet يا به اصطلاح متداول امروزه «تمبر دپلاسه» (جابجا) ياد مي شود.
از تمبرهاي مشهور اشتباه چاپ كه در حال حاضر بيشترين قيمت را دارد مي توان از تمبر 24 سنتي پست هوائي آمريكا (1918 ميلادي) نام برد. در اين تمبر عكس وسط كه نقش يك هواپيما است بصورت وارونه چاپ شده است. اين تمبر به صورت يك برگه 100 عددي بوسيله شخصي از باجه تمبر فروشي از يكي از دفاتر پستي واشنگتن به قيمت اصلي آن يعني 24 دلار خريداري شد.

پس از 10 روز، اين شخص برگه كامل 100 تايي را به يك تمبر فروش در فيلادلفيا به قيمت 15000 دلار فروخت. تمبر فروش مذكور نيز آنرا به قيمت 20.000 دلار به يك كلكسيونر فروخت. اين كلكسيونر تمبرها را از صفحه جدا و هر قطعه آنرا به قيمت 250 دلار فروخت. لذا قيمت اين تمبر به تدريج رو به افزايش گذاشت و در حال حاضر به قيمت هر قطعه 150.000 تا 200.000 دلار معامله مي شود. بلوك 4 تايي آن آخرين بار به قيمت 500.000 دلار در سال 1980 معامله شد. ملاحظه مي كنيد كه يك تمبر 24 سنتي كه برگ كامل آن 24 دلار قيمت داشت و به 15000 دلار فروخته شد، در حال حاضر قيمتي معادل حداقل 2 ميليون دلار پيدا كرده است.
عطش كلكسيونرها براي داشتن يك سري از اين تمبر باعث شده كه اكثر بلوكهاي آن قطعه قطعه شده و به بهاي گزافي به خريداران فروخته شود. گفته مي شود اكنون تنها 7 بلوك كامل از اين تمبر وجود دارد.
در بين تمبرهاي ايراني نيز تمبرهاي اشتباه چاپ زيادي در سالهاي گذشته ديده شده كه در جاي خود گرانقيمت و جالب توجه هستند. آخرين تمبري كه چاپ وارو در آن گزارش شده، تمبر ۶۰ ريال (تصوير گل مرواريد) مربوط به سري گل (سري پستي ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۴) مي باشد. همچنين از تمبر روز جهاني استاندارد (۱۹ آذر ۱۳۷۰) - شماره كاتالوگ فرحبخش: ۲۵۰۴ - كه آرم موسسه استاندارد را بر خود دارد؛ نمونه بدون آرم استاندارد هم ديده شده كه ارور بسيار جالب و گرانبهايي است.
در سالهاي آخر دهه ۶۰ و اوايل دهه هفتاد شمسي، چاپ تعدادي از تمبرهاي ايران در چاپخانه بانك مركزي انجام شد كه از پر اشتباه ترين ارورها يا چاپهاي دپلاسه تاريخ تمبر ايران مي باشند. بيشتر تمبرهاي چاپ بانك مركزي با ارور چاپ (عدم چاپ يك يا چند رنگ)،‌عدم پرفراژ (دندانه گذاري) يا دپلاسه شدن يك يا چند رنگ همراه هستند.

در تمبر يادبود اولين سالگرد ارتحال امام خميني (ره) كه در ۱۴ خرداد ۱۳۶۹ در بانك مركزي چاپ شده - شماره كاتالوگ فرحبخش: ۲۴۱۵- بيش از ۱۷ نوع اشتباه چاپ، دپلاسه شدن و عدم دندانه در يكي از جهات تمبر گزارش شده است.

جمعه بازار تمبر (تصویری)

پشت اداره پست ميدان توپخانه، روزهاي جمعه افرادي جمع شده و اقدام به خريد و فروش تمبر مي‌کنند، تمبرهاي ايراني و خارجي و به طور کل هرچيزي در رابطه با تمبر باشد؛

 

 

 

 

 

 

برگرفته از سايت عصرايران

راهنمای اصطلاحات تمبر شناسی

تهیه کننده : مجید مکاری
منبع : راسخون

راهنمای اصطلاحات تمبر شناسی

تت بش:tete – beche

اصل لغت از زبان فرانسه است ولی در کاتالوگها وکتابهای تمبر اغلب کشورها به کار می رود و آن به دو تمبر گفته می شود که دو کلیشه در موقع چاپ بطور وارونه پهلوی هم و یا روی هم قرار گرفته باشند . در حال حاضر که چاپ تمبرها به طریق فیلم و زینگ انجام می گیرد ، این امر پیش نمی آید (تمبر دو شاهی سیاه شماره 24در باند چهارتائی به صورت تت بش چاپ شده .)

ردیف یا باند : bande =strip

در راهنمای تمبر این اصطلاح بیشتر در تمبر های شیر و خورشیدی اولیه به کار رفته . 3 یا 4 کلیشه را پهلوی هم به طور افقی به نام افقی و یا روی هم به نام ردیف عمودی قرار داده و چاپ می کردند ولی عموما باند به چند تمبر دندانه دار و یا بدون دندانه می گویند که پهلوی هم از ورق اصلی جدا شده با شند.(تعدادی از تمبر های شیر و خورشیدی اولیه ایران بصورت باند چاپ شده اند.)

بلوک :block=ms

هرگاه چهار کلیشه دو به دو پهلو یا روی هم قرار گیرند تشکیل یک بلوک از آن تمبر را می دهد که شامل چهار تمبر می باشد و این شکل تمبر را بلوک می نامند . تعدادی از تمبر های شیر و خورشیدی اولیه ایران و سری شصتمین سال تولد رضا شاه در بلوک چاپ شده اند . افرادی تمبر ها را به صورت چهارتایی به شکل بلوک از ورق تمبر جدا کرده و جمع آوری می نمایند.

سورشارژ :

مُهري است كه جهت تغيير قيمت، تغيير حكومت، يا معرفي آن براي مصارف پستي روي تمبر مي‌زنند.

دپلاسه displace :

جابجايي رنگ كه در هنگام چاپ تمبر در رنگ بندي آن صورت مي‌پذيرد آنگاه كه يكي از رنگها از محل اصلي خود جدا شده و جاي آن خالي يا با رنگ ديگري پر شده باشد.

ارور Error :

در لغت به معناي خطا و اشتباه مي‌باشد و در تمبرها هنگامي‌كه در مرحلة چاپ خطايي نظير وارونه شدن يا اشتباه در جهت يا درج قيمت، صورت پذيرد.

فيليگران :

به نوشته يا علامتي گويند كه در متن كاغذ وجود دارد و در برابر نور ديده مي‌شود.

منظور از سری تمبر چیست؟

تعداد تمبری که از طرف اداره ی پست در یک روز و به مناسبت موضوع خاصی منتشر می شود آن را سری مربوط به آن موضوع می نامند . در مورد تمبرهای جاری تعداد تمبر در یک سری بیش از چند قطعه است . تمبرهای یادگاری معمولا تعداد آن محدود و از یک تا چند قطعه می تواند باشد . گاهی اتفاق می افتد که تمبرهای سری جاری به تدریج و در تاریخ های مختلف منتشر می شود در نهایت تشکیل یک سری کامل را می دهد در صورتی که تمبر یادگاری فقط در یک روز تعیین شده منتشر می شود .

راز اداره مباركه پست 2

راز اداره مباركه پست

در سال ۸۵ فقط دو تمبر در ایران چاپ شد كه تیراژ چاپ هر كدام فقط ۴۰۰ هزار عدد بوده است. تمبرهای چاپ شده در سال ۸۵ یكی خلیج فارس بوده است و دیگری تمبر جام جهانی ولی در سال ،۸۴ هفت تمبر چاپ شد. البته شركت پست مدعی است كه كاغذ چاپ تمبر را در سال ۸۴ نداشته اند. بسیاری از كشورها تعداد بسیار زیادی تمبر در هر سال چاپ می كنند. یكی از كشورهایی كه از چاپ تمبر یادگاری سود بسیاری كسب می كند و بسیار در بازار بین المللی طرفدار دارد و علاقه مندان آن بین المللی هستند كشور انگلستان است. از نظر زیبایی هم بهترین و زیباترین تمبرهای دنیا متعلق به فرانسه، آلمان و آمریكا است. بالاترین تیراژ چاپ تمبر را هم كشور آمریكا با ۲۰ میلیون از هر موضوع دارا است. این در حالی است كه در ایران چاپ هر تمبر ۴۰۰ هزار تیراژ دارد. طبق گفته های دبیر انجمن تمبر ایران: «شروع كننده انجمن آقای آشتیانی بود كه سه سال پیش فوت شد وی تا سن ۸۱سالگی با علاقه دنبال این كار بود و یك بار می گفت در یكی از سفرهایش به خارج از كشور پس از اینكه عنوان شده تیراژ تمبر در ایران ۴۰۰ هزار عدد است به وی گفته اند یا آمار ۴۰۰ هزار تمبر منتشر شده درست نیست یا كشور شما در زمینه چاپ تمبر یك اشكالی دارد. با عقل جور درنمی آید كه یك كشور با ۶۰ میلیون جمعیت بازار تمبرش در دنیا فقط به ارزش «یك سنت» (معادل یك صدم دلار آمریكا)، (معادل ۹ تومان پول ایران) باشد.» وی تصریح كرد: «متوسط قیمت تمبرها در ایران بین ۵ تا ۱۰ تومان است. پیش از انقلاب تمبرهای ،۶ ۱۴ و ۲۰ ریالی هم داشته ایم حتی پس از انقلاب تمبرهایی چاپ شد به ارزش ۵ ریال. بعد از آن بیشتر تمبرها ۶۵ تومانی است.»

● بزرگترین آلبوم در دست خاندان سلطنتی

تمبربازان معتقدند داشتن آلبوم تمبر یك حالت تشخص دارد. بسیاری از كسانی كه آلبوم تمبر دارند در محافل خانوادگی مجموعه خود را به دوستان و اقوام نشان می دهند و آن را یك بهانه برای بزرگ نمایی بخش فرهنگی شخصیت خود می دانند. ملكه انگلستان بزرگترین آلبوم تمبر دنیا را دارد كه از جورج ششم پدربزرگش به ارث برده است.

● اولین تمبر دنیا اولین تمبر ایران

اولین تمبر دنیا در سال ۱۸۴۵ میلادی چاپ شد و در ۱۸۷۵ میلادی یعنی ۳۰ سال بعد از آن اولین تمبر در ایران به چاپ رسید. البته ایران جزء اولین كشورهای دارنده تمبر است، در واقع ایران بین ۲۰ تا ۲۵ كشوری است كه تمبر چاپ كرده است و جزء كشورهای قدیمی دارنده تمبر است. تمبرهای اولیه ایران به «شیر و خورشید» معروف است. این تمبرها دستی تولید شده است و از صنعت چاپ بی بهره بوده است. آلبرت بار تمبر اولیه ایران را در فرانسه طراحی كرده است. البته به غیر از او شخصی به نام ریستر هم طرح تمبر ایران را پیشنهاد داده بود كه مورد قبول واقع نشد. چون در طرح ریستر شیر خوابیده است و شاه خوشش نیامده است. این تمبر در چند قیمت ۱شاهی، ۲ ۴ و ۸ شاهی در چهار رنگ طراحی شده بود. آلبرت بار ۲۰ كلیشه درست كرده بود. نمونه های این تمبر فقط در دست كلكسیونرها موجود است و موزه ها این تمبرها را در اختیار ندارند.

به گفته دبیر انجمن تمبر این كلیشه ها به ایران تحویل داده شده است ولی آلبرت بار از هر كلیشه یك عدد برداشته است. وقتی تمبرها به ایران می آید در سال ۱۸۶۸ میلادی بین ۶۸ تا ۷۰ اولین تمبرهای شیر و خورشید ایران چاپ شده و مورد مصرف قرار گرفته است. این تمبرها سری باقری نامیده می شود. معروف شدن این تمبرها دلیل مشخصی ندارد و معلوم نیست كه چرا این تمبرها به نام باقری معروف شده است.

رنگ های این تمبرها به دلیل دستی بودن آنها بسیار با یكدیگر متفاوت است مثلاً یك شاهی در رنگ بنفش طراحی شده كه چند بنفش مختلف است و یكی از دلایل جذابیت كلكسیون شیر و خورشید همین مسئله است.

به گفته هارتیونیان تمام تمبرهایی كه در دوره شیر و خورشید چاپ شده از همان كلیشه بار است. وی توضیح می دهد: «از یك شاهی آلبرت بار ۱۹ احتمال دیده شده است.»

این استاد دانشگاه می گوید: «در نمایشگاه جهانی تمبر ایران تاكنون ۴ بار اول شده است.»

●چرا بین المللی نشدیم

اسم انجمن بین المللی تمبر دنیا «فیب» است. عملكرد آن مثل فدراسیون است و انجمن های مختلف را به عضویت می پذیرد. در اكثر كشورهای دنیا صدها انجمن تمبر وجود دارد. تمام این مجموعه ها عضو فدراسیون تمبر كشور خود هستند البته در سایر كشورها مثل ایران هر تمبری در كلكسیون ها جمع نمی شود و رسم است كه تمبرهای موضوعی گردآوری می شوند كه موضوعات پیش پا افتاده آن حیوانات، پزشكی، موسیقی، قانون و جنایت است. دبیر انجمن تمبر ایران معتقد است یك مشكل بزرگ در ایران وجود دارد و توضیح می دهد: «اشكال ما این است كه رابطه ما كلكسیونرهای تمبر با مردم قطع شده است و كسی تمبر نمی خرد و علاقه ای به گردآوری آن ندارد.» سال ها پیش كه دوران كودكی ام را تجربه می كردم یك آلبوم تمبر دست و پا كرده بودم كه هنوز تمبرهای آن باقی است، پدرم هم نام مرا به فهرست آبونمانه های اداره پست اضافه كرد ولی چندسالی است كه تمبری دریافت نمی كنم. دبیر انجمن تمبر ایران هم در مورد آبونمان های پست می گوید: «اداره پست ادعا می كند ۴۰هزار آدرس آبونه دارد ولی این آمار فقط متعلق به آرشیو اداره پست است. در حال حاضر خیلی از افراد آبونمان اداره پست، تمبر دریافت نمی كنند.» وی ادامه می دهد: «آمار واقعی موجود نیست و كسی نمی داند میزان واقعی خریداران تمبر در ایران چقدر است ولی تجارت اداره پست فقط با فروش تمبر به مردم است.» بازار تمبر در تهران فقط ۱۰۰ نفر پای ثابت دارد، این عدد از سوی دبیر انجمن تمبر ایران اعلام می شود. مشتریان اصلی تمبر، تمبر مورد نظر خود را از طریق واسطه ها دریافت می كنند.

● ۱۱هزار پوند تمبرهای شیر و خورشید

۳ ماه پیش مجموعه «كلنل هاروی» كه شامل تمبرهای شیر و خورشید بود در یك حراجی در انگلستان به ارزش ۱۱ هزار پوند انگلیس فروخته شد. طبق نظر كارشناسان تمبر، گرانبهاترین تمبر مربوط به قاجار است. طبق گفته هارتیونیان «تومن برنز یكی از تمبرهای ایران است كه در سال ۱۸۷۸ میلادی به تعداد ۵۰۰ عدد چاپ شده است كه در ۱۲۵ بلوك ۴ تایی طراحی شده و هم اكنون یك بلوك آن هم وجود ندارد. علت نبودن این تمبر چاپ شدن آن روی كاغذ ابریشمی نازك است كه باعث شده تمبرها خیلی زود از بین برود. بی باطل این تمبر فقط ۶ عدد در بازار تمبر دارد كه ۳ یا ۴ عدد آن در مجموعه فردی به نام حكمی است كه یك كلكسیونر بسیار معروف اسرائیلی است كه در سال ۱۹۹۹ در استانبول جایزه «گراندپری» را برای مجموعه كامل خود دریافت كرد. دكتر ندیمی كلكسیونر تمبر ایران هم یك عدد از این تمبر را دارد كه به قیمت ۵۸ هزار فرانك در حراج سوئیس خریداری كرده است.» خرید و فروش تمبرهای ارزشمند در ایران به طور قطع در جمعه بازار انجام می گیرد و در این منطقه حمل و نقل نمی شود چون هیچ تدبیر امنیتی برای جمعه بازار تمبر در نظر گرفته نشده است. تمبربازهای این بازار هم می گویند: «تمبرهای ارزشمند و بسیار قیمتی در این بازار ردوبدل نمی شود چون این تمبرها مشتری عادی ندارد. شاید فقط ۴ نفر در ایران باشند كه به فروشنده های تمبر زنگ بزنند تا تمبرهای جدید آنها را ببینند و خرید كنند، این خرید و فروش هم در دفاتر خصوصی انجام می گیرد.» كسانی كه هر جمعه در خیابان پشتی موزه پست جمع می شوند واسطه گران تمبر هستند كه چندهفته پیش یكی از آنها به اصفهان رفته بود و یك دوره تمبر خریده بود كه به صورت ورقی ۷ میلیون تومان به فروش رسید.

● اداره مباركه پست

پست در عصر قاجار مقوله بسیار لوكسی بوده است و هر جا این اداره احداث شده، نام «مباركه» به خود گرفته است. هنوز تمبرهای شیر و خورشید باارزش ترین تمبرهای ایران محسوب می شود كه در عصر قاجار به چاپ رسیده است و آثار زیادی هم از آن در بازار تمبر موجود نیست. البته تقلب در بازار تمبر مثل تقلب در هر عرصه دیگر رخ می دهد ولی از چاپ و كاغذ آن می توان تشخیص داد كه یك تمبر تقلبی است یا خیر. این گفته تمبربازان جمعه بازار تمبر تهران است. و حالا پس از گذشت چندسال از قدرت نمایی قجر، دیگر اداره مباركه ای در كار نیست و بزرگترین اداره پست تهران به یك موزه مكعب مستطیل تبدیل شده است كه نه تمبر «تومن برنز» را دارد و نه مجموعه كاملی از تمبرهای شیر و خورشیدی را می تواند داشته باشد. حالا اداره پست تهران بدون پیشوند یا پسوند مباركه یك ساختمان با معماری لانه زنبوری در چهارراه لشكر است و علاقه مندان به تمبر به جای اینكه راهی ساختمان چندطبقه لانه زنبوری شوند به پاساژ ۷۰۴ بین خیابان بهار و پیچ شمیران در خیابان انقلاب می روند تا عضو انجمن تمبر ایران شوند و تمبرهای یادگاری، موضوعی یا خاص را ردوبدل كنند.

• باارزش ترین تمبری كه وجود ندارد

آخر اینكه در سال ۱۳۳۴ قمری تمبرهایی برای مشروطه چاپ شد كه بی باطل آن وجود ندارد و باطل آن هم ارزشمند است ولی به گفته كارشناسان باطله آن هم موجود نیست. تمبرهای مشروطه فقط ۴ تمبر بوده اند كه بسیاری از تمبربازان را وصال نداده است.

برگرفته از سايت آفتاب